Γκόραν Μπρέγκοβιτς: Ο άνθρωπος που έκανε τον βαλκανικό ήχο παγκόσμια γλώσσα

Ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς δεν είναι απλώς ένας σπουδαίος συνθέτης των Βαλκανίων.

Είναι από εκείνες τις μορφές που κατάφεραν να πάρουν τους ήχους μιας ολόκληρης περιοχής και να τους μετατρέψουν σε διεθνές μουσικό αποτύπωμα. Γεννημένος στις 22 Μαρτίου 1950 στο πολυπολιτισμικό Σαράγεβο, μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι διαφορετικές παραδόσεις, οι ταυτότητες και οι αντιθέσεις συνυπήρχαν σχεδόν φυσικά. Ίσως γι’ αυτό και η μουσική του έμαθε από νωρίς να ενώνει πράγματα που στα χαρτιά μοιάζουν ασύμβατα.

Η πρώτη μεγάλη του αναγνώριση ήρθε μέσα από τους Bijelo Dugme, το συγκρότημα που σημάδεψε τη γιουγκοσλαβική ροκ σκηνή και ανέδειξε τον Μπρέγκοβιτς σε κεντρική δημιουργική δύναμη. Από τη ροκ, όμως, δεν έμεινε ποτέ εγκλωβισμένος σε στενά όρια. Πήρε την ένταση και την ενέργειά της και τη συνέδεσε με βαλκανικά χάλκινα, παραδοσιακούς ρυθμούς, τσιγγάνικες αναφορές και λαϊκά μοτίβα, χτίζοντας ένα προσωπικό ύφος που αναγνωρίζεται σχεδόν από τις πρώτες νότες. Σύμφωνα με την επίσημη βιογραφία του, οι Bijelo Dugme ηχογράφησαν 12 άλμπουμ σε 14 χρόνια και πούλησαν εκατομμύρια δίσκους, πριν ο ίδιος αποφασίσει να κλείσει εκείνο το κεφάλαιο στα τέλη της δεκαετίας του ’80.

Η μεγάλη διεθνής έκρηξη ήρθε όταν στράφηκε στον κινηματογράφο. Η συνεργασία του με τον Εμίρ Κουστουρίτσα αποδείχθηκε καθοριστική και χάρισε στον Μπρέγκοβιτς παγκόσμια ακτινοβολία. Η μουσική του για τις ταινίες «Ο καιρός των τσιγγάνων», «Arizona Dream» και «Underground» συνέβαλε στη δημιουργία ενός ήχου άγριου, λυρικού και άμεσα αναγνωρίσιμου. Ιδιαίτερα το «Underground», που τιμήθηκε με τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 1995, σφράγισε εκείνη την περίοδο και έκανε ακόμα πιο ισχυρή τη σύνδεση του ονόματός του με τη βαλκανική μουσική ταυτότητα.

Κι όμως, ο Μπρέγκοβιτς δεν έμεινε ποτέ μόνο «ο άνθρωπος των soundtrack». Με το Wedding and Funeral Orchestra δημιούργησε μια ζωντανή μουσική μηχανή που παντρεύει χάλκινα, κρουστά, βουλγαρικές πολυφωνίες, ανδρικές χορωδίες, έγχορδα και ηλεκτρικά στοιχεία. Η επίσημη βιογραφία του αναφέρει ότι με αυτό το σχήμα έχει δώσει πάνω από 3.000 συναυλίες σε όλο τον κόσμο, αποδεικνύοντας πως η μουσική του δεν ανήκει μόνο στο στούντιο ή στο σινεμά, αλλά κυρίως στη σκηνή, εκεί όπου η βαλκανική έκρηξη γίνεται σχεδόν τελετουργία.

Η σχέση του με την Ελλάδα είναι επίσης ιδιαίτερη και ουσιαστική. Το 1991 συνεργάστηκε με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη στο άλμπουμ «Παραδέχτηκα», όπου υπογράφει μέρος της μουσικής, ενώ το 1997 συναντήθηκε με τον Γιώργο Νταλάρα στο «Θεσσαλονίκη – Γιάννενα με δυο παπούτσια πάνινα». Στην επίσημη σελίδα του Νταλάρα, ο δίσκος αυτός χαρακτηρίζεται ως ένας από τους πιο εμπορικούς της δεκαετίας του ’90, με πωλήσεις άνω των 100.000 αντιτύπων στην Ελλάδα. Δεν είναι τυχαίο που το ελληνικό κοινό τον αισθάνθηκε από νωρίς «δικό του»· η μουσική του πάντα ακουγόταν οικεία, σαν να περνούσε από τα ίδια βουνά, τα ίδια λιμάνια και τις ίδιες μνήμες που κουβαλά και η δική μας πλευρά των Βαλκανίων.

Ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς δεν έγινε γνωστός μόνο επειδή έγραψε επιτυχημένες μουσικές ή επειδή συνεργάστηκε με μεγάλα ονόματα. Ξεχώρισε γιατί κατάφερε να μετατρέψει τον βαλκανικό ήχο από τοπική εμπειρία σε παγκόσμιο μουσικό γεγονός. Μέσα στο έργο του, η γιορτή και το πένθος, η παράδοση και η ροκ, η τρέλα και η νοσταλγία δεν συγκρούονται· συνυπάρχουν. Κι αυτό είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της τέχνης του.