Διεθνής Ημέρα Αλφαβητισμού 2026: 60 χρόνια UNESCO και 739 εκατ. άνθρωποι χωρίς βασικές δεξιότητες ανάγνωσης

8 Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα Αλφαβητισμού – 60 χρόνια μετά, 739 εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να διαβάσουν

Την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου η UNESCO γιορτάζει τα 60 χρόνια της Διεθνούς Ημέρας Αλφαβητισμού. Καθιερώθηκε το 1966 πάνω σε μια ιδέα που τότε φάνταζε σχεδόν αυτονόητη: ότι το να ξέρεις να διαβάζεις και να γράφεις δεν είναι προνόμιο αλλά ανθρώπινο δικαίωμα. Έξι δεκαετίες μετά, τουλάχιστον 739 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως δεν έχουν βασικές δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής και τα δύο τρίτα από αυτές είναι γυναίκες.

Το φετινό θέμα

Ο φετινός εορτασμός γίνεται υπό το θέμα «Αλφαβητισμός για τους ανθρώπους, τον πλανήτη και την ευημερία» και η κεντρική εκδήλωση φιλοξενείται στις 8 και 9 Σεπτεμβρίου στην πολιτεία Τσιάπα του Μεξικού, σε συνεργασία με τη μεξικανική κυβέρνηση. Εκεί θα απονεμηθούν και τα Διεθνή Αλφαβητισμού της UNESCO σε έξι προγράμματα από όλο τον κόσμο.

Η επιλογή του θέματος δεν είναι τυχαία. Συνδέει τον αλφαβητισμό με τρία πράγματα που συνήθως συζητάμε χωριστά: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την οικονομική ευκαιρία. Δεν διαβάζεις μια σύμβαση εργασίας που δεν καταλαβαίνεις. Δεν διεκδικείς δικαίωμα που δεν ξέρεις ότι έχεις. Δεν αξιολογείτε μια πληροφορία για την κλιματική κρίση αν δεν μπορείτε να επεξεργαστείτε.

Τι σημαίνει «εγγράμματος» σήμερα

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη μετατόπιση των τελευταίων ετών. Ο αλφαβητισμός δεν είναι πια δίπολο ξέρω / δεν ξέρω γράμματα. Είναι φάσμα. Και το ζητούμενο έχει μετακινηθεί: το να αποκωδικοποιείς λέξεις δεν αρκεί όταν η καθημερινή σου ενημέρωση περνάει από αλγορίθμους, βίντεο 30 δευτερολέπτων και κείμενα που παράγει μηχανή.

Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός  το να διαβάζεις τεχνικά, αλλά να μην μπορείς να συνθέσεις το νόημα, να διακρίνεις τον ισχυρισμό από το γεγονός ή να καταλάβεις τι ακριβώς λέει ένα έγγραφο – αφορά τις πλούσιες χώρες. Και είναι, ίσως, το πιο επίκαιρο κομμάτι της σημερινής συζήτησης.

Και στην Ελλάδα;

Η ελληνική εικόνα δεν είναι καθησυχαστική. Στην έρευνα PISA 2022 του ΟΟΣΑ τα πιο πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία η Ελλάδα βρέθηκε στην 41η θέση στην κατανόηση κειμένου με 438 μονάδες, έναντι μέσου όρου 476 στις χώρες του ΟΟΣΑ. Η απόδοση ήταν 19 μονάδες χαμηλότερη από εκείνη του 2018 πτώση που, σύμφωνα με τους ερευνητές, αντιστοιχεί σε απώλεια μεγάλου μέρους ενός σχολικού έτους.

Το πιο ανησυχητικό είναι ίσως ένα άλλο νούμερο: μόλις 2% των Ελλήνων μαθητών σημείωσαν υψηλές επιδόσεις (επίπεδο 5 ή 6) στην κατανόηση κειμένου, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 7,2%. Δηλαδή δεν έχουμε μόνο πρόβλημα στη βάση έχουμε και πολύ λεπτή κορυφή.

Γιατί μας αφορά όλους

Ένας πολιτισμός μετριέται και από το πόσο μπορούν να συμμετάσχουν σε αυτόν. Τα βιβλία, το θέατρο, η δημόσια συζήτηση, ακόμα και η ικανότητα να ξεχωρίσεις μια είδηση ​​από μια παραπληροφόρηση όλα στηρίζονται σε μια δεξιότητα που θεωρούμε δεδομένη επειδή την αποκτήσαμε νωρίς και χωρίς κόπο.

Η 8η Σεπτεμβρίου δεν είναι μια γιορτή για το βιβλίο. Είναι μια υπενθύμιση ότι για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους η σελίδα παραμένει κλειστή και ότι, ακόμα κι εκεί που είναι ανοιχτή, η ανάγνωση χρειάζεται φροντίδα για να μη γίνει επιφανειακή.

Ο εορτασμός της UNESCO θα μεταδοθεί ζωντανά στις 8 και 9 Σεπτεμβρίου μέσα από την ιστοσελίδα του οργανισμού.