Η ελληνική επιθεώρηση: Ιστορία του πιο λαϊκού θεατρικού είδους
Η ελληνική επιθεώρηση: το θέατρο που καθρέφτιζε την επικαιρότητα
Σατιρικά νούμερα, τραγούδια, χοροί, φτερά και πούλιες, και πάνω απ’ όλα η επικαιρότητα της εβδομάδας. Η επιθεώρηση ήταν για περισσότερο από έναν αιώνα το πιο λαϊκό θεατρικό είδος στην Ελλάδα, ένα είδος που οι «σοβαροί» κριτικοί περιφρονούσαν και το κοινό αγαπούσε.
Από τη Μαδρίτη στην Αθήνα
Το είδος ήρθε στην Ελλάδα το 1894, με την ισπανική «Γκραν Βία», που παρουσίασε στην Αθήνα ο θίασος Γκονζάλες και έγινε πρότυπο για την ελληνική εκδοχή. Η χρυσή του εποχή ξεκίνησε το 1907, με τις ετήσιες επιθεωρήσεις: τα «Παναθήναια» στον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, που έγραφαν οι Μπάμπης Άννινος και Γιώργος Τσοκόπουλος με μουσική του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, ο «Κινηματογράφος», ο «Παπαγάλος» του Αντώνη Βώττη. Όπως έλεγε ο Τσοκόπουλος, η επιθεώρηση ήταν σαν μια καθημερινή εφημερίδα επί σκηνής.
Η δεύτερη ακμή και τα όρια της σάτιρας
Μετά το 1922 ήρθαν στην Αθήνα συγγραφείς από τη Σμύρνη και το είδος ξαναβρήκε τον δρόμο του. Η πιο πετυχημένη επιθεώρηση του Μεσοπολέμου ήταν η «Βαβυλωνία» του 1928, ενώ ο επιχειρηματίας Ανδρέας Μακέδος έφερε μεγάλη φαντασμαγορία. Η πολιτική σάτιρα όμως είχε κόστος: τον Αύγουστο του 1931, στην επιθεώρηση «Κατεργάρα» στο θέατρο Περοκέ, οπαδοί του Βενιζέλου πυροβόλησαν στη σκηνή την ώρα που ο Βασίλης Αυλωνίτης έκανε ένα σατιρικό νούμερο. Σκοτώθηκε ο μηχανικός του θεάτρου.
Επί Μεταξά η επιθεώρηση πέρασε από αυστηρό έλεγχο. Απαγορεύτηκαν τύποι όπως οι ψαλτάδες και οι μεθυσμένοι, και το τραγούδι «Μάρω» του Σακελλαρίδη, που μόλις είχε παιχτεί το 1938, κηρύχθηκε «ανήθικον άσμα». Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, επέστρεψε με αλλαγμένους στίχους, και η Σοφία Βέμπο έγινε η «τραγουδίστρια της Νίκης». Στην Κατοχή η επιθεώρηση έγινε θέατρο αντίστασης, αφού ο αυτοσχεδιασμός των ηθοποιών επέτρεπε να «κλείνουν το μάτι» στο κοινό. Οι αρχές το γνώριζαν: μια εγκύκλιος του 1942 παραπονιόταν ότι οι ηθοποιοί προσθέτουν λέξεις και χειρονομίες πέρα από τα εγκεκριμένα.
Θεοδωράκης εναντίον Χατζιδάκι
Το 1962 έγινε η πιο διάσημη επιθεωρησιακή διαμάχη: η «Όμορφη Πόλη» των Μποστ και Μίκη Θεοδωράκη απέναντι στην «Οδό Ονείρων» των Μίνου Αργυράκη και Μάνου Χατζιδάκι. Και οι δύο έφεραν στη σκηνή το μπουζούκι, με τον Μανώλη Χιώτη στη μία και τον Γιώργο Ζαμπέτα στην άλλη, ενώ στην «Όμορφη Πόλη» τραγούδησαν ο Στέλιος Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα.
| Περίοδος | Τι τη χαρακτήρισε |
|---|---|
| 1894 | Έρχεται στην Αθήνα η ισπανική La Gran Vía |
| 1907-1922 | Οι ετήσιες επιθεωρήσεις («Παναθήναια», «Κινηματογράφος», «Παπαγάλος») |
| 1928 | Η «Βαβυλωνία», η πιο πετυχημένη επιθεώρηση του Μεσοπολέμου |
| 1936-1940 | Λογοκρισία και έλεγχος από το καθεστώς Μεταξά |
| 1941-1944 | Η επιθεώρηση ως θέατρο αντίστασης |
| 1962 | «Όμορφη Πόλη» εναντίον «Οδού Ονείρων» |
| 1997 | Το Εθνικό Θέατρο ανεβάζει «Βίρα τις Άγκυρες» |
Για δεκαετίες το είδος μιλούσε μόνο για παρακμή. Όμως, όταν το 1997 το Εθνικό Θέατρο ανέβασε το «Βίρα τις Άγκυρες», έγινε θριαμβευτική επιτυχία. Και το 2024 το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος γιόρτασε τα 130 χρόνια της ελληνικής επιθεώρησης.
Πηγές:
Σχετικά Άρθρα
