Γιατί ο Σεπτέμβρης έχει τόσα τραγούδια και τι λένε πραγματικά

Κανένας άλλος μήνας δεν έχει εμπνεύσει τόσα τραγούδια εκτός από τον Απρίλη. Και υπάρχει λόγος: ο Σεπτέμβρης δεν είναι μια ημερομηνία, είναι ένα κατώφλι. Κάτι τελειώνει και κάτι ξεκινά την ίδια στιγμή και αυτή ακριβώς η διπλή φύση τον έκανε αγαπημένο θέμα στιχουργών σε όλες τις γλώσσες.

Το ενδιαφέρον είναι ότι τα τραγούδια αυτά δεν λένε όλα το ίδιο πράγμα. Χωρίζονται καθαρά σε τέσσερις κατηγορίες.

1. Ο Σεπτέμβρης ως χωρισμός

Είναι η πιο πολυπληθής ομάδα στο ελληνικό ρεπερτόριο. Τα καλοκαιρινά ειδύλλια τελειώνουν, οι δρόμοι χωρίζουν, και ο μήνας γίνεται συνώνυμο της απώλειας.

Το πιο αγαπημένο παράδειγμα είναι το «Θυμήσου το Σεπτέμβρη» , σε μουσική Γιάννη Σπανού και στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου, που πρωτοακούστηκε στη θεατρική παράσταση του 1964 από τον Κώστα Καρρά, δίπλα στην Έλλη Λαμπέτη. Παραμένει ίσως το πιο γνωστό ελληνικό τραγούδι που αναφέρει τον μήνα.

Στην ίδια οικογένεια ανήκει το «Μας χώρισε ο Σεπτέμβρης» σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, το «Σεπτέμβρης και δε μου μιλάς» με τον Σταμάτη Κόκοτα, και το «Ραντεβού κάθε Σεπτέμβρη» του Μανώλη Λιδάκη όπου ο χωρισμός γίνεται ετήσιο τελετουργικό.

Στη διεθνή σκηνή, το αντίστοιχο είναι το «See You in September» , που έγινε επιτυχία με τους The Happenings το 1966: το αγόρι αποχαιρετά την κοπέλα του για το καλοκαίρι, ελπίζοντας να μη βρει κάποιον άλλο μέχρι τον Σεπτέμβρη.

2. Ο Σεπτέμβρης ως επιστροφή

Η δεύτερη κατηγορία δεν θρηνεί, παρατηρεί. Ο μήνας εδώ είναι η επιστροφή στην πόλη, στο σχολείο, στη ρουτίνα.

Το «Ένας μικρός, γλυκός, παλιός Σεπτέμβρης» της Παντελής Θαλασσινού, σε στίχους Ηλία Κατσούλη, είναι από τα ωραιότερα δείγματα: ο μήνας ταυτίζεται με τα στάδια της ζωής, από το πρωτάκι που κλαίει γιατί το πήγε στο σχολείο μέχρι τον τρύγο στα αμπέλια της Αττικής.

Το «Κάθε Σεπτέμβρη» του Φοίβου Δεληβοριά κοιτά την ίδια στιγμή με σύγχρονο, πιο πικρό βλέμμα, ενώ ο Ορφέας Περίδης στο «Σεπτέμβριος» πηγαίνει προς το ποιητικό και το συμβολικό, με εικόνες τρύγου και φθινοπωρινού φεγγαριού.

Ξεχωριστή περίπτωση: το «Τον Σεπτέμβριο θυμάμαι» , σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και στίχους Βασίλη Ρώτα, με τη Μαρία Φαραντούρη, εδώ ο μήνας είναι το άδειασμα, οι πάγκοι που ερημώνουν και η βουή που σταματά.

3. Ο Σεπτέμβρης ως γιορτή

Η μοναδική περίπτωση όπου ο μήνας δεν έχει καμία μελαγχολία είναι, φυσικά, το «September» των Earth, Wind & Fire (1978).

Το τραγούδι αναφέρεται στην 21η νύχτα του Σεπτεμβρίου χωρίς να υπάρχει κάποιο πραγματικό γεγονός πίσω από την ημερομηνία. Ο στιχουργός Άλι Γουίλις είχε διηγηθεί ότι πάλεψε να αντικαταστήσει το περίφημο «ba-dee-ya» με κανονικές λέξεις, και ο Μόρις Ουάιτ αρνήθηκε του άρεσε ο ήχος. Το μάθημα, όπως το είχε περιγράψει την ίδια, ήταν ότι το αίσθημα νικά τη λογική. Και είχε δίκιο: πέντε δεκαετίες μετά, το τραγούδι ανεβαίνει ξανά στα charts κάθε 21 Σεπτεμβρίου.

4. Ο Σεπτέμβρης ως ηλικία

Η πιο βαθιά κατηγορία, και η λιγότερο προφανής. Εδώ ο μήνας δεν είναι εποχή αλλά μεταφορά για τα χρόνια που περνούν.

Το «September Song» του Κουρτ Βάιλ, σε στίχους Μάξγουελ Άντερσον, έγραψε το 1938 για το μιούζικαλ «Knickerbocker Holiday» και για έναν ηθοποιό, τον Γουόλτερ Χιούστον, με πολύ περιορισμένη φωνητική έκταση. Ο περιορισμός αποδείχθηκε δώρο: το τραγούδι μιλά για έναν μεγαλύτερο άντρα που ξέρει ότι δεν απομένει πολύς χρόνος και γι’ αυτό δεν έχει την πολυτέλεια να παίζει παιχνίδια. Το ερμήνευσαν από τον Σινάτρα και τη Σάρα Βον μέχρι τον Λου Ριντ και τον Γουίλι Νέλσον.

Στην ίδια λογική κινείται και το «Wake Me Up When September Ends» των Green Day (2004): ο Μπίλι Τζο Άρμστρονγκ έγραψε για τον πατέρα του, που πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1982, όταν εκείνος ήταν δέκα ετών. Παρά την ευρύτερη πολιτική ανάγνωση που πήρε λόγω του βιντεοκλίπ, το τραγούδι είναι κατά βάση προσωπικό πένθος.

Και μια πιο σπάνια επιλογή για όσους ψάχνουν κάτι λιγότερο ακουσμένο: το «September Gurls» των Big Star (1974) ένα από τα ιδρυτικά κομμάτια του power pop, που πέρασε απαρατήρητο στην εποχή του και έγινε γνωστό στο ευρύ κοινό μια δεκαετία αργότερα από τη διασκευή των Bangles.

Η λίστα αναπαραγωγής

Αν κάτι ενώνει όλα τα παραπάνω, δεν είναι η μελαγχολία. Είναι η μνήμη. Ο Σεπτέμβρης είναι ο μήνας που κοιτάς πίσω σου και τα τραγούδια απλώς κάνουν αυτό που κάνουμε ούτως ή άλλως όλοι, γύρω στην 1η του μήνα.