28 Οκτωβρίου 1940: Η Βέμπο και το έκτακτο ανακοινωθέν

28 Οκτωβρίου 1940: Το ραδιόφωνο έπαιζε Βέμπο όταν διακόπηκε για το έκτακτο ανακοινωθέν

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών μετέδιδε τραγούδια της Σοφίας Βέμπο. Κάποια στιγμή το πρόγραμμα διακόπηκε και ο εκφωνητής Κώστας Σταυρόπουλος διάβασε το πρώτο έκτακτο ανακοινωθέν του Γενικού Στρατηγείου. Η Ελλάδα βρισκόταν σε πόλεμο.

Η σύμπτωση είναι από εκείνες που μοιάζουν γραμμένες εκ των υστέρων, αλλά δεν είναι: η φωνή που θα συνόδευε τα επόμενα χρόνια ήταν ήδη στον αέρα τη στιγμή που όλα άλλαξαν.

Η Βέμπο δεν ήταν τυχαία επιλογή του προγράμματος. Είχε γεννηθεί τον Φεβρουάριο του 1910 στην Καλλίπολη της Ανατολικής Θράκης και είχε φτάσει στην Ελλάδα πρόσφυγας: πρώτα στην Τσαριτσάνη της Λάρισας, το χωριό του πατέρα της, και μετά στον Βόλο, όπου οι γονείς της δούλευαν ως καπνεργάτες. Τελειώνοντας το γυμνάσιο άρχισε να εργάζεται για να βοηθήσει την οικογένεια με τα άλλα τρία παιδιά.

Το ξεκίνημά της είναι σχεδόν κινηματογραφικό. Τον Σεπτέμβριο του 1933 ο αδελφός της Γιώργος πήγε στη Θεσσαλονίκη και έκοψε την επικοινωνία. Η Σοφία πήρε την κιθάρα της και το πλοίο της γραμμής να τον βρει. Στη διάρκεια του ταξιδιού τραγούδησε και κατέβηκε από το καράβι έχοντας υπογράψει το πρώτο της συμβόλαιο.

Από το 1933 ως το 1940 ήταν ήδη μεγάλο όνομα του ελαφρού τραγουδιού. Μετά την 28η Οκτωβρίου όμως έγινε κάτι άλλο. Ανέλαβε την εμψύχωση των στρατιωτών στο μέτωπο, με πατριωτικά αλλά και σατιρικά τραγούδια που κορόιδευαν τον αντίπαλο, και πρωταγωνίστησε σε επιθεωρήσεις που προσάρμοζαν το θέμα τους στην πολεμική επικαιρότητα.

Από εκείνη την περίοδο βγήκε και το τραγούδι που την ταύτισε για πάντα με το Έπος του ’40: το «Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά», σε μουσική Μιχάλη Σουγιούλ, γραμμένο μέσα στο 1940. Το κοινό της έδωσε τότε το όνομα που την ακολούθησε ως το τέλος: η τραγουδίστρια της Νίκης.

Υπάρχει και μια δεύτερη νύχτα που αξίζει να θυμόμαστε. Στις 17 Νοεμβρίου 1973 η Βέμπο έμενε σε διαμέρισμα επί της οδού Στουρνάρη και παρακολουθούσε από το μπαλκόνι της τα τανκς να μπαίνουν στο Πολυτεχνείο. Κατέβηκε στην είσοδο της πολυκατοικίας, άνοιξε την πόρτα και έβαζε μέσα όσους φοιτητές περνούσαν τρέχοντας. Όταν χτύπησε το κουδούνι η Ασφάλεια, αρνήθηκε ότι συμβαίνει οτιδήποτε και αποχώρησαν. Ποιος θα τολμούσε να πειράξει την τραγουδίστρια της Νίκης;

Η διαδρομή της δεν ήταν χωρίς αντιφάσεις: είχε δεχτεί να τραγουδήσει τα άσματα του ’40 και σε εκδηλώσεις της χούντας, κάτι που η ίδια η πράξη του Νοεμβρίου απάλυνε στη μνήμη του κόσμου. Έφυγε από τη ζωή στις 11 Μαρτίου 1978.

Ογδόντα έξι χρόνια μετά από εκείνο το πρωινό, τα τραγούδια της εξακολουθούν να παίζονται κάθε 28η Οκτωβρίου στα ίδια ραδιόφωνα που κάποτε τα διέκοψαν.

Τι άλλο έγινε στις 28 Οκτωβρίου