Άγιος Βαλεντίνος: Πώς έγινε η ημέρα του έρωτα και της αγάπης

Ο Άγιος Βαλεντίνος σήμερα είναι συνώνυμο με καρδιές, λουλούδια και “σ’ αγαπώ”. Αλλά η αλήθεια είναι πολύ πιο… παράξενη: ξεκινά από έναν (ή περισσότερους) μάρτυρες της πρώιμης Εκκλησίας, περνά από μεσαιωνική ποίηση και καταλήγει σε μια παγκόσμια “βιομηχανία” ρομαντισμού. Και το καλύτερο; κανείς δεν είναι 100% σίγουρος για όλα — γιατί τα στοιχεία είναι περιορισμένα και μπλεγμένα.

1) Ποιος ήταν τελικά ο Άγιος Βαλεντίνος;

• Το πρώτο twist: ο “Βαλεντίνος” δεν είναι μία καθαρή ιστορική φιγούρα με βιογραφικό τύπου LinkedIn.
• Η Encyclopaedia Britannica τον περιγράφει ως έναν ή δύο θρυλικούς χριστιανούς μάρτυρες του 3ου αιώνα, με ελάχιστα αξιόπιστα δεδομένα.
• Η Catholic Encyclopedia μιλά για τουλάχιστον τρεις διαφορετικούς Αγίους με το όνομα Valentine, καταγεγραμμένους σε πρώιμα μαρτυρολόγια στις 14 Φεβρουαρίου (ένας ιερέας στη Ρώμη, ένας επίσκοπος στο Interamna/Τέρνι κ.ά.).
• Γι’ αυτό και η Καθολική Εκκλησία αφαίρεσε την εορτή του από το Γενικό Ρωμαϊκό Ημερολόγιο το 1969, λόγω έλλειψης αξιόπιστης ιστορικής τεκμηρίωσης (παραμένει όμως ως άγιος στη Ρωμαϊκή Μαρτυρολογία και σε τοπικά ημερολόγια).

Με λίγα λόγια: υπήρξαν μάρτυρες με αυτό το όνομα, αλλά ο “ρομαντικός Βαλεντίνος που πάντρευε κρυφά ζευγάρια” είναι σε μεγάλο βαθμό μεταγενέστερη παράδοση/θρύλος.

2) Από μάρτυρας… σε “γιορτή” στις 14 Φεβρουαρίου

Η 14η Φεβρουαρίου καθιερώθηκε ως ημέρα τιμής κάποιου Αγίου/Αγίων Valentine στην Εκκλησία. Αλλά το ότι αυτή η μέρα θα γινόταν “ημέρα έρωτα” είναι άλλο έργο.

Η Britannica σημειώνει ότι η σύνδεση με τον ρομαντισμό έρχεται πολύ αργότερα, περίπου τον 14ο αιώνα.

3) Και η Λουπερκάλια; (Ο μύθος που ακούς παντού)

Πολύς κόσμος λέει: “η μέρα του Αγίου Βαλεντίνου αντικατέστησε τη ρωμαϊκή γιορτή Lupercalia”. Η αλήθεια είναι πιο… μετρημένη:

• Η Britannica αναφέρει ότι συχνά γίνεται σύνδεση με τη Lupercalia και ότι ο Πάπας Γελάσιος Α’ “μερικές φορές” θεωρείται πως την αντικατέστησε.
• Όμως ιστορικοί/μελετητές τονίζουν ότι η σύνδεση δεν είναι τόσο καθαρή και ότι η Lupercalia μοιάζει περισσότερο με “μακρινό πρόδρομο” παρά άμεση “ρίζα” του σημερινού Valentine’s.

Με άλλα λόγια: ναι, υπήρχε ρωμαϊκή γιορτή γύρω στα μέσα Φλεβάρη, αλλά δεν έχουμε σκληρή απόδειξη ότι ο Valentine’s Day σχεδιάστηκε ως “αντικατάσταση”.

4) Η μεγάλη στροφή: Μεσαίωνας, “courtly love” και… Τσώσερ

Η πιο σοβαρή ιστορική εξήγηση για το “πότε έγινε ερωτική η μέρα” είναι: ο Μεσαίωνας.

Πηγές όπως Smithsonian και Britannica περιγράφουν ότι η γιορτή αποκτά ρομαντικό νόημα τον 14ο αιώνα, όταν η “αυλική αγάπη” (courtly love) γίνεται μόδα στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και ο Geoffrey Chaucer τη συνδέει με το ζευγάρωμα/την άνοιξη.

Δηλαδή: ο ρομαντισμός δεν “βγήκε” από τα λείψανα ενός αγίου. Γράφτηκε (κυριολεκτικά) από ποιητές και κουλτούρα εποχής.

5) Από ποιήματα… σε κάρτες, σοκολάτες και παγκόσμια συνήθεια

Η εξέλιξη μετά είναι πιο “αναγνωρίσιμη”:

• 18ος αιώνας: πιο συστηματική ανταλλαγή ερωτικών σημειωμάτων/ποιημάτων.
• 19ος αιώνας: μαζική παραγωγή καρτών και εμπορευματοποίηση.

Κι έτσι φτάσαμε στο σήμερα: μια γιορτή που άλλοι τη ζουν τρυφερά κι άλλοι την κράζουν ως “υποχρεωτικό ρομάντζο”.