Η παράσταση αλλάζει: πώς AI και εικονική πραγματικότητα μπαίνουν στη σκηνή και μεταμορφώνουν το live

Η ζωντανή τέχνη έχει κάτι που δεν αντιγράφεται: την ανάσα της αίθουσας, τη σιωπή πριν το χειροκρότημα, το “μαζί” που γεννιέται μόνο εκείνη τη στιγμή.

Κι όμως, ερευνητές που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη και η εικονική πραγματικότητα (VR) δεν έρχονται για να αντικαταστήσουν το live, αλλά για να το ανοίξουν: να το κάνουν πιο διαδραστικό, πιο προσβάσιμο και – σε κάποιες περιπτώσεις – πιο εντυπωσιακό.

Ένα πείραμα-πρόβα τζενεράλε στο Πόρτο

Τον Σεπτέμβριο του 2025, στο Coliseum του Πόρτο, παρουσιάστηκε μια παράσταση “διαφορετικού τύπου”. Ένας χορευτής, φορώντας αισθητήρες κίνησης, αλληλεπιδρούσε με φώτα και ήχο που άλλαζαν σε πραγματικό χρόνο ανάλογα με τις κινήσεις του. Το ενδιαφέρον: η παράσταση δεν ήταν μόνο για όσους βρέθηκαν εκεί. Μεταδόθηκε ζωντανά και σε VR, όπου online θεατές έβλεπαν έναν avatar να αναπαράγει την κίνηση μέσα σε τρισδιάστατη ανακατασκευή του θεάτρου.

PREMIERE: όταν θέατρο, χορός και τεχνολογία μιλούν την ίδια γλώσσα

Η παράσταση ήταν το “τελικό αποτέλεσμα” του PREMIERE, ενός τριετούς ευρωπαϊκού έργου με συμμετοχές από Κύπρο, Γαλλία, Ελλάδα, Ολλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία. Στόχος του: να δει πώς AI και VR μπορούν να συνεργαστούν με τις παραστατικές τέχνες και να δημιουργήσει εργαλεία που κάνουν αυτές τις ιδέες εφαρμόσιμες. Ο Βασίλης Κατσούρος (ΑΘΗΝΑ, Αθήνα) μίλησε για ενθουσιασμό του κοινού, παρότι η εμπειρία VR δεν ήταν “τέλεια απομίμηση” της φυσικής παρουσίας.

VR πρόβες από απόσταση: η πιο πρακτική επανάσταση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα δεν ήταν το show, αλλά η πρόβα: το PREMIERE δοκίμασε VR rehearsals με ηθοποιούς σε διαφορετικές τοποθεσίες, μέσα σε εικονικό θέατρο. Οι συμμετέχοντες είπαν ότι η αλληλεπίδραση ήταν καλύτερη απ’ όσο περίμεναν – σε βαθμό που ένα “αγκαλιασμένο” στιγμιότυπο στην εικονική πρόβα περιγράφηκε ως πραγματικά συγκινητικό.

Νέες δυνατότητες: από “φανταστικούς χαρακτήρες” μέχρι πρόσβαση για όλους

Οι ερευνητές μιλούν για δυνατότητες που σήμερα είναι δύσκολες ή ακριβές: αλληλεπίδραση με ψηφιακούς χαρακτήρες, εφέ που κουμπώνουν οργανικά στο σώμα του performer, αλλά και κάτι πολύ ουσιαστικό: πρόσβαση για ανθρώπους που δεν μπορούν να πάνε σε θέατρα λόγω απόστασης ή υγείας. Σε VR, ο θεατής μπορεί επίσης να δει τη σκηνή από διαφορετικές γωνίες ή να “ζουμάρει” σε λεπτομέρειες.

Όχι μόνο μέλλον -και το παρελθόν αλλιώς

Το PREMIERE πείραξε και τα αρχεία: δοκιμάστηκαν εργαλεία όπως 3D οπτικοποίηση και αυτόματοι υπότιτλοι σε αρχειακό υλικό, ώστε σκηνοθέτες, ερευνητές και ηθοποιοί να μελετούν παλιές παραστάσεις με νέα “μάτια”.

Τα “αλλά” που δεν γίνεται να αγνοήσεις

Οι ίδιοι οι ερευνητές παραδέχονται ότι η ένωση AI–VR–σκηνής είναι πολύπλοκη: περιορισμένη ανάλυση avatars, υψηλό κόστος motion capture, κούραση/ζαλάδα σε VR πρόβες. Υπάρχουν και ηθικά θέματα: μήπως η τεχνολογία “σκεπάσει” την τέχνη; μήπως αποκλειστούν όσοι δεν έχουν πρόσβαση/δεξιότητες; μήπως τα εργαλεία κουβαλάνε bias προς δυτικά στυλ κίνησης και χορού;

Το συμπέρασμα

Το live δεν πεθαίνει. Αλλά αλλάζει μορφή. Αν η τεχνολογία χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να λειτουργήσει σαν ενισχυτής: να ανοίξει την πόρτα σε νέους τρόπους δημιουργίας και συμμετοχής, χωρίς να χαθεί η κοινή συγκίνηση που κάνει την παράσταση “ζωντανή”.

Πηγή: Horizon Magazine (European Commission) – “On with the show: AI and virtual reality step in to transform live performance” (14/01/2026).