13 Οκτωβρίου 2016: Το Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Μπομπ Ντίλαν

13 Οκτωβρίου 2016: Το Νόμπελ Λογοτεχνίας σε έναν τραγουδοποιό και η σιωπή που ακολούθησε

Στις 13 Οκτωβρίου 2016 η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωσε ότι το Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον Μπομπ Ντίλαν, «για τη δημιουργία νέων ποιητικών εκφράσεων μέσα στη μεγάλη παράδοση του αμερικανικού τραγουδιού». Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού που το βραβείο πήγαινε σε τραγουδοποιό.

Κανείς δεν το περίμενε. Τα στοιχήματα τον έδιναν πενήντα προς ένα. Ο Ντίλαν ακουγόταν χρόνια ως πιθανός υποψήφιος, αλλά ελάχιστοι πίστευαν ότι η Ακαδημία θα άνοιγε το βραβείο σε ένα είδος όπως το φολκ ροκ.

Η μόνιμη γραμματέας της Ακαδημίας Σάρα Ντάνιους υπερασπίστηκε την επιλογή με επιχείρημα που έγινε αμέσως διάσημο: σύγκρινε τους στίχους του με την ποίηση του Ομήρου και της Σαπφώς, λέγοντας ότι πρόκειται για ποίηση γραμμένη για το αυτί. Σε όσους δεν τον γνώριζαν πρότεινε να ξεκινήσουν από το «Blonde on Blonde» του 1966.

Η λογοτεχνική κοινότητα διχάστηκε. Ο Σαλμάν Ρούσντι τον χαρακτήρισε λαμπρό κληρονόμο της παράδοσης των αοιδών. Άλλοι θεώρησαν ότι το βραβείο υποβαθμίστηκε. Το ερώτημα που άνοιξε εκείνη τη μέρα — αν ο στίχος τραγουδιού είναι λογοτεχνία δεν έχει κλείσει ακόμη.

Και τότε συνέβη το πιο απρόσμενο: ο ίδιος ο Ντίλαν δεν είπε τίποτα. Για περίπου δύο εβδομάδες η Ακαδημία δεν κατάφερνε να επικοινωνήσει μαζί του. Μέλη της μίλησαν δημόσια για αγένεια. Εκείνος συνέχιζε τις συναυλίες του σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.

Τον Δεκέμβριο δεν ταξίδεψε στη Στοκχόλμη για την τελετή, επικαλούμενος προϋπάρχουσες υποχρεώσεις. Στη θέση του πήγε η Πάτι Σμιθ, που τραγούδησε το «A Hard Rain’s A-Gonna Fall» μπροστά στη σουηδική βασιλική οικογένεια και, από τη συγκίνηση, σταμάτησε στη μέση, ζήτησε συγγνώμη και ξεκίνησε πάλι. Η στιγμή συγκίνησε περισσότερο από οποιαδήποτε άψογη εκτέλεση.

Για να πάρει το χρηματικό έπαθλο, ο Ντίλαν όφειλε να παραδώσει διάλεξη μέσα σε έξι μήνες. Την ανέβασε στον ιστότοπο του Νόμπελ στις 5 Ιουνίου 2017. Δεν μίλησε για τον εαυτό του αλλά για τρία βιβλία που τον σημάδεψαν – ανάμεσά τους η «Οδύσσεια».

Είχε γεννηθεί ως Ρόμπερτ Άλεν Ζίμερμαν στις 24 Μαΐου 1941 στο Ντουλούθ της Μινεσότα και ξεκίνησε να παίζει σε καφενεία το 1959. Τα «Blowin’ in the Wind» και «The Times They Are A-Changin’» έγιναν ύμνοι του αντιπολεμικού κινήματος και των αγώνων για τα πολιτικά δικαιώματα. Το 1965, όταν εμφανίστηκε με ηλεκτρική κιθάρα, τον γιούχαρε το ίδιο κοινό που τον λάτρευε. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 περιοδεύει ασταμάτητα, σε μια διαδρομή που ο ίδιος ονόμασε «περιοδεία που δεν τελειώνει ποτέ».

Δέκα χρόνια μετά, η απόφαση εκείνη μοιάζει λιγότερο προκλητική και περισσότερο αναπόφευκτη.

Τι άλλο έγινε στις 13 Οκτωβρίου