18 Οκτωβρίου 1920: Γεννιέται η Μελίνα Μερκούρη

18 Οκτωβρίου 1920: Γεννιέται η Μελίνα Μερκούρη και το τραγούδι της φέρνει στην Ελλάδα το πρώτο Όσκαρ

Στις 18 Οκτωβρίου 1920 γεννήθηκε στην Αθήνα η Μαρία-Αμαλία Μερκούρη. Η οικογένεια τη φώναζε Μελίνα. Αργότερα θα τη φώναζε έτσι ολόκληρη η χώρα, χωρίς επώνυμο.

Καταγόταν από πολιτική οικογένεια, ο παππούς της υπήρξε δήμαρχος Αθηναίων και διάλεξε τον δρόμο του θεάτρου. Η στιγμή που την έκανε σταρ ήρθε το 1955 με τη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη: μουσική Μάνου Χατζιδάκι, σκηνικά Γιάννη Τσαρούχη, και μια ηρωίδα που αρνιόταν να υποταχθεί. Η ταινία δίχασε την κριτική, αλλά για το άστρο της Μερκούρη δεν διαφώνησε κανείς.

Το 1960 ήρθε το «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασέν, όπου έπαιξε την Ίλια, μια ανεξάρτητη γυναίκα του Πειραιά. Κέρδισε το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ των Καννών και υποψηφιότητα για Όσκαρ την επόμενη χρονιά το έχασε από την Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Η ταινία πήρε πέντε υποψηφιότητες συνολικά και κέρδισε μία: το Όσκαρ Πρωτότυπου Τραγουδιού, για «Τα παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι. Ήταν το πρώτο Όσκαρ στην ιστορία της Ελλάδας, και το τραγούδησε εκείνη.

Με τον Ντασέν, που παντρεύτηκε το 1966 στο δημαρχείο της Λωζάνης, γύρισε επίσης τον «Χριστό ξανασταυρώνεται» από το μυθιστόρημα του Καζαντζάκη, τη «Φαίδρα» σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και το «Τοπκαπί». Το 1967 ανέβηκε στο Μπρόντγουεϊ με το «Illya Darling», τη θεατρική εκδοχή του «Ποτέ την Κυριακή», πάλι σε μουσική Χατζιδάκι.

Την ίδια χρονιά όμως η Ελλάδα άλλαξε. Με την επιβολή της δικτατορίας, η Μερκούρη βρέθηκε εκτός χώρας και το καθεστώς της αφαίρεσε την ελληνική ιθαγένεια. Η απάντησή της στον Στυλιανό Παττακό έμεινε: γεννήθηκε Ελληνίδα και θα πεθάνει Ελληνίδα, ενώ ο Παττακός γεννήθηκε φασίστας και θα πεθάνει φασίστας. Τα επτά χρόνια της χούντας τα πέρασε ταξιδεύοντας ασταμάτητα, μιλώντας σε συγκεντρώσεις και τηλεοράσεις όλου του κόσμου για το τι συνέβαινε στην πατρίδα της.

Μετά τη μεταπολίτευση επέστρεψε. Από το 1977 ήταν βουλευτής και από το 1981 υπουργός Πολιτισμού θέση που κράτησε ως το 1989 και ξανά από το 1993 ως το 1994, η μακροβιότερη υπουργός Πολιτισμού στην ελληνική ιστορία.

Από εκείνη τη θέση έκανε δύο πράγματα που την επιβίωσαν. Έθεσε διεθνώς, με υπόμνημα στο Βρετανικό Μουσείο, το αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα ζήτημα που από τότε δεν έφυγε ποτέ από το τραπέζι. Και εμπνεύστηκε τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, που ξεκίνησε το 1985 από την Αθήνα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα σε ολόκληρη την ήπειρο.

Πέθανε στις 6 Μαρτίου 1994 στη Νέα Υόρκη, ύστερα από μάχη με τον καρκίνο. Εκατόν έξι χρόνια από τη γέννησή της, παραμένει η μόνη Ελληνίδα που το όνομά της αρκεί σκέτο, χωρίς επίθετο για να καταλάβουν όλοι για ποια μιλάς.