Ο Τσαϊκόφσκι πεθαίνει εννιά μέρες μετά την πρεμιέρα της «Παθητικής»

Στις 6 Νοεμβρίου 1893 πέθανε στην Αγία Πετρούπολη, σε ηλικία 53 ετών, ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι. Η επίσημη αιτία ήταν χολέρα: είχε πιει άβραστο νερό στη διάρκεια επιδημίας που σάρωνε την πόλη.

Εννιά μέρες νωρίτερα είχε ανέβει ο ίδιος στο πόντιουμ για να διευθύνει την πρεμιέρα της Έκτης Συμφωνίας του, της «Παθητικής». Το κοινό εκείνης της βραδιάς έφυγε μάλλον αμήχανο. Η συμφωνία δεν τελειώνει θριαμβευτικά αλλά σβήνει σε ένα αργό, σκοτεινό φινάλε κάτι που τότε δεν γινόταν. Μετά τον θάνατό του, λίγες εβδομάδες αργότερα, το ίδιο έργο ακούστηκε εντελώς διαφορετικά.

Γύρω από εκείνον τον θάνατο χτίστηκε ένας από τους μεγαλύτερους γρίφους της μουσικής ιστορίας. Κάποιοι υποστήριξαν ότι δεν επρόκειτο για ατύχημα αλλά για ηθελημένη πράξη, συνδέοντάς την με πιέσεις της προσωπικής του ζωής. Η θεωρία κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες και δεν έχει τεκμηριωθεί· οι περισσότεροι μελετητές σήμερα δέχονται την εκδοχή της χολέρας. Το ότι συζητείται ακόμη λέει πολλά για το πόσο δύσκολα συμβιβάζεται ο κόσμος με το τυχαίο.

Ήταν άνθρωπος που αμφέβαλλε διαρκώς για την αξία της δουλειάς του σε βαθμό επικίνδυνο. Δύο χρόνια πριν πεθάνει είχε γράψει τη συμφωνική μπαλάντα «Βοεβόδας» και, πριν καν παιχτεί, απειλούσε να καταστρέψει την παρτιτούρα. Τη γλίτωσε ο διοργανωτής της συναυλίας, που κράτησε κρυφά τα ορχηστρικά μέρη. Το έργο εκδόθηκε μετά τον θάνατό του.

Είχε γεννηθεί το 1840 και είχε ξεκινήσει τη ζωή του ως δημόσιος υπάλληλος, πριν μπει στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης. Άφησε πίσω του έργα που σήμερα είναι από τα πιο παιγμένα στον κόσμο: τη «Λίμνη των Κύκνων», την «Ωραία Κοιμωμένη», τον «Καρυοθραύστη», την Εισαγωγή 1812, τον «Ευγένιο Ονέγκιν», το Πρώτο Κοντσέρτο για πιάνο.

Η κηδεία του στην Αγία Πετρούπολη συγκέντρωσε πλήθη. Η Ρωσία έχασε τον συνθέτη που, περισσότερο από κάθε άλλον, έκανε τη μουσική της κατανοητή σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Εκατόν τριάντα τρία χρόνια μετά, η «Παθητική» παίζεται σε κάθε μεγάλη αίθουσα του πλανήτη. Και κάθε φορά που κλείνει με εκείνο το φινάλε που σβήνει, κάποιος στο κοινό αναρωτιέται αν ο συνθέτης ήξερε.

Τι άλλο έγινε στις 6 Νοεμβρίου