14 Οκτωβρίου 1990: Ο θάνατος του Λέοναρντ Μπερνστάιν

14 Οκτωβρίου 1990: Ο Λέοναρντ Μπερνστάιν πεθαίνει πέντε μέρες αφότου ανακοίνωσε ότι σταματά

Στις 9 Οκτωβρίου 1990 ο Λέοναρντ Μπερνστάιν ανακοίνωσε ότι αποσύρεται από τη διεύθυνση ορχήστρας για λόγους υγείας. Πέντε μέρες αργότερα, στις 14 Οκτωβρίου, πέθανε στο διαμέρισμά του στο κτίριο Ντακότα της Νέας Υόρκης, σε ηλικία 72 ετών, στην ίδια πολυκατοικία όπου έμενε και όπου δολοφονήθηκε δέκα χρόνια νωρίτερα ο Τζον Λένον. Είχε υπάρξει βαρύς καπνιστής και έπασχε από εμφύσημα από τα μέσα της πεντηκοστής του δεκαετίας.

Είχε γεννηθεί στις 25 Αυγούστου 1918 στο Λόρενς της Μασαχουσέτης, γιος Ρωσοεβραίων μεταναστών, και είχε βαφτιστεί Λούις το άλλαξε επίσημα σε Λέοναρντ στα δεκάξι του. Άρχισε πιάνο στα πέντε, με πατέρα που αρχικά έβλεπε τη μουσική με καχυποψία.

Στα χρόνια του στο Χάρβαρντ συνέβη η συνάντηση που καθόρισε τα πάντα: γνώρισε τον Δημήτρη Μητρόπουλο. Ο Έλληνας μαέστρος αναγνώρισε αμέσως το ταλέντο του και τον έσπρωξε προς τη διεύθυνση ορχήστρας, δρόμο που ο ίδιος δεν είχε σκεφτεί σοβαρά ως τότε. Είκοσι χρόνια αργότερα οι δυο τους θα συνδιηύθυναν τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης.

Η μεγάλη ευκαιρία ήρθε στις 14 Νοεμβρίου 1943. Ήταν βοηθός διευθυντής της Φιλαρμονικής, εικοσιπέντε ετών, όταν ο προγραμματισμένος μαέστρος αρρώστησε με γρίπη λίγες ώρες πριν από συναυλία που μεταδιδόταν πανεθνικά. Ο Μπερνστάιν ανέβηκε στο πόντιουμ χωρίς πρόβα. Την επομένη ήταν στο πρωτοσέλιδο των New York Times.

Ως συνθέτης κινήθηκε άνετα ανάμεσα σε κόσμους που τότε θεωρούνταν ασύμβατοι: τρεις συμφωνίες, δύο όπερες, τα «Chichester Psalms», η μουσική για το «Λιμάνι της αγωνίας» του Ελία Καζάν που του χάρισε υποψηφιότητα Όσκαρ — και πέντε έργα για το Μπρόντγουεϊ. Ανάμεσά τους το «West Side Story», που άνοιξε στις 26 Σεπτεμβρίου 1957 και παραμένει ίσως το σημαντικότερο αμερικανικό μιούζικαλ. Λίγοι ξέρουν ότι στην αρχική ιδέα οι δύο αντίπαλες οικογένειες ήταν μια ιρλανδοκαθολική και μια εβραϊκή.

Το 1958 έγινε ο πρώτος Αμερικανός μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης, θέση που κράτησε δώδεκα χρόνια. Και την ίδια χρονιά ξεκίνησε αυτό για το οποίο τον θυμούνται ίσως περισσότερο από οτιδήποτε άλλο: τα «Συναυλίες για Νέους», πενήντα τρεις τηλεοπτικές εκπομπές στο CBS όπου εξηγούσε κλασική μουσική σε παιδιά, χωρίς να απλοποιεί και χωρίς να τα υποτιμά. Κέρδισαν έντεκα Emmy και παραμένουν η μακροβιότερη σειρά κλασικής μουσικής στην εμπορική τηλεόραση.

Υπήρξε επίσης καθοριστικός για την αναβίωση του Μάλερ, που ως τότε θεωρούνταν περιθωριακός. Και ήταν άνθρωπος που μιλούσε ανοιχτά για τη σεξουαλικότητα, για την πολιτική, για τη Μέση Ανατολή σε εποχή που αυτό κόστιζε.

Τριάντα έξι χρόνια μετά, το «West Side Story» ανεβαίνει κάθε χρόνο κάπου στον κόσμο και οι εκπομπές του κυκλοφορούν ακόμη. Ο άνθρωπος που έκανε την κλασική μουσική να μοιάζει προσιτή δεν πρόλαβε να ζήσει ούτε μία εβδομάδα συνταξιούχος.

Τι άλλο έγινε στις 14 Οκτωβρίου