17 Σεπτεμβρίου 1982: Ο θάνατος του Μάνου Λοΐζου στη Μόσχα

17 Σεπτεμβρίου 1982: Ο Μάνος Λοΐζος φεύγει στη Μόσχα, σαράντα τεσσάρων ετών

Στις 17 Σεπτεμβρίου 1982, στις δύο το απόγευμα ώρα Μόσχας, ο Μάνος Λοΐζος πέθανε στο Κεντρικό Νοσοκομείο της σοβιετικής πρωτεύουσας, όπου νοσηλευόταν από τον Αύγουστο. Είχε υποστεί το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο στις 8 Ιουνίου και το δεύτερο στις 7 Σεπτεμβρίου· έφυγε δέκα μέρες αργότερα, σε ηλικία 44 ετών. Κηδεύτηκε στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών στις 25 Σεπτεμβρίου.

Είχε γεννηθεί στις 22 Οκτωβρίου 1937 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου κατ’ άλλες μαρτυρίες στη Λάρνακα, με την οικογένεια να μεταναστεύει λίγο αργότερα στην Αίγυπτο. Ο πατέρας του, Ανδρέας Λοΐζου, καταγόταν από τους Αγίους Βαβατσινιάς της επαρχίας Λάρνακας· η μητέρα του, Δέσποινα Μανάκη, από τη Ρόδο. Στην ελληνική παροικία της Αλεξάνδρειας γράφτηκε σε ωδείο για βιολί και κατέληξε στην κιθάρα.

Το 1955 ήρθε στην Αθήνα για σπουδές Φαρμακευτική, μετά ΑΣΟΕΕ, για λίγο και η Σχολή Βακαλό για ζωγραφική. Το 1960 τα παράτησε όλα. Για να επιβιώσει δούλεψε σερβιτόρος, γραφίστας, διακοσμητής. Η πόρτα της δισκογραφίας άνοιξε το 1962, όταν ο Μίμης Πλέσσας μεσολάβησε στη Philips για την πρώτη του ηχογράφηση.

Από εκεί και πέρα η διαδρομή ήταν πυκνή και σύντομη: «Ο σταθμός» (1968), «Θαλασσογραφίες» (1970), η «Ευδοκία» (1971) για την ταινία του Αλέξη Δαμιανού — από όπου το «Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας», μελωδία που έγινε κτήμα ολόκληρης της χώρας χωρίς να χρειαστεί ούτε έναν στίχο. Ακολούθησαν το «Καλημέρα ήλιε» (1974), «Τα νέγρικα» (1975) σε στίχους Γιάννη Νεγρεπόντη, «Τα τραγούδια μας» (1976), «Τα τραγούδια της Χαρούλας», το «Για μια μέρα ζωής» (1980).

Έγραψε με τους καλύτερους στιχουργούς της γενιάς του Λευτέρη Παπαδόπουλο, Γιάννη Νεγρεπόντη, Μανώλη Ρασούλη, Φώντα Λάδη, Τάσο Λειβαδίτη, Νίκο Γκάτσο. Και τραγούδησαν τα τραγούδια του η Χάρις Αλεξίου, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, η Μαρία Φαραντούρη.

Ήταν στρατευμένος αριστερός και μέλος του ΚΚΕ, κάτι που δεν έκρυψε ποτέ και που του κόστισε. Δίσκοι του απαγορεύτηκαν ή λογοκρίθηκαν από τη δικτατορία, και στις 17 Νοεμβρίου 1973 συνελήφθη. Ο ίδιος επέμενε σε κάτι που συχνά ξεχνιέται: ότι παράλληλα με τα πολιτικά, δεν σταμάτησε ποτέ να γράφει ερωτικά τραγούδια.

Ο τελευταίος του δίσκος κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του, το 1983. «Γράμματα στην αγαπημένη», ποίηση του Τούρκου Ναζίμ Χικμέτ σε ελληνική απόδοση του Γιάννη Ρίτσου. Τα τραγουδά ο ίδιος, μόνος, με μια κιθάρα. Δεν ήταν δίσκος για τις πίστες ούτε για τα ραδιόφωνα ήταν κάτι σαν διαθήκη, που κανείς τότε δεν ήξερε ότι ηχογραφούνταν ως τέτοια.

Σαράντα τέσσερα χρόνια μετά, το «Ακορντεόν», το «Δέντρο», ο «Δρόμος» και το «Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας» εξακολουθούν να παίζονται σαν να γράφτηκαν χθες. Ο ίδιος πρόλαβε λίγα· η μουσική του, πολλά.

Η φετινή επέτειος βρήκε το έργο του ζωντανό: λίγες μέρες νωρίτερα, στις 14 Σεπτεμβρίου, το Καλλιμάρμαρο γέμισε για το αφιέρωμα «Ο δρόμος έχει τη δική του ιστορία», με ερμηνευτές τριών γενιών να τραγουδούν Λοΐζο σε μια βραδιά του «Όλοι Μαζί Μπορούμε».

Τι άλλο έγινε στις 17 Σεπτεμβρίου