Οι μπουάτ της Πλάκας: Από το Νέο Κύμα στη χούντα

Οι μπουάτ της Πλάκας: τα μικρά «κουτιά» που έγιναν καταφύγιο

Η λέξη είναι γαλλική και σημαίνει «κουτί». Και κουτιά ήταν πραγματικά: μικρά υπόγεια και ισόγεια στην Πλάκα, με λιλιπούτεια σκηνή ή και χωρίς καθόλου σκηνή, όπου ο τραγουδιστής καθόταν σχεδόν πάνω στο κοινό του. Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 άλλαξαν τον τρόπο που οι Αθηναίοι έβγαιναν το βράδυ και τον τρόπο που άκουγαν τραγούδι.

Από το «Τιπούκειτο» στο Νέο Κύμα

Το παράδειγμα το έδωσε ο Γιώργος Μπουκουβάλας, που άνοιξε το 1960 τον «Τιπούκειτο» στην οδό Νικοδήμου, με διαδοχικές εμφανίσεις των νεαρών τότε Λάκη Παππά και Κώστα Χατζή. Μέσα σε λίγα χρόνια ξεφύτρωσαν δεκάδες: «Λήδρα», «Απανεμιά», «Αυλαία», «Δώμα», «Εσπερίδες», «Ζυγός», «Κατακόμβη», «Στοά» και πολλές ακόμη. Το κοινό τους ήταν κυρίως εργάτες, μαθητές και φοιτητές, γιατί οι τιμές ήταν προσιτές.

Παράλληλα, η δισκογραφική εταιρεία Lyra του Αλέκου Πατσιφά έψαχνε νέο αίμα για το ελληνικό τραγούδι, με λίγα όργανα και καθαρούς ήχους, μακριά από το λαϊκό και το ελαφρό. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, το όνομα «Νέο Κύμα» το πρότεινε ο Γιάννης Σπανός, επηρεασμένος από τη γαλλική Nouvelle Vague. Η Πόπη Αστεριάδου θυμάται πως την ιδέα των μπουάτ την έφερε από το Παρίσι ο Γιώργος Παπαστεφάνου, που είδε εκεί τον Σπανό. Από το 1964 το Νέο Κύμα εδραιώνεται στις μπουάτ.

Τα χρόνια της χούντας

Με τη δικτατορία το κίνημα των μπουάτ ανακόπηκε, η πολιτική τους διάσταση όμως δυνάμωσε. Οι θαμώνες ήταν συνήθως άνθρωποι της Αριστεράς και δημοκρατικών πεποιθήσεων, και συνέχισαν να έρχονται. Ο Βαγγέλης Ντίκος, ιδιοκτήτης της «Απανεμιάς» από το 1970, έχει πει ότι συχνά κάποιος φύλαγε τσίλιες στην πόρτα όταν τραγουδούσαν απαγορευμένο τραγούδι, μην εμφανιστεί άνθρωπος της Ασφάλειας ή της ΕΣΑ.

Στην «Αγρύπνια», που λειτούργησε μόλις είκοσι μέρες το 1973, κατέβηκε ο Νίκος Ξυλούρης να ακούσει την παράσταση του Χρήστου Λεοντή. Εκεί γνωρίστηκαν και από εκείνη τη γνωριμία γεννήθηκε το «Καπνισμένο Τσουκάλι», με ποίηση του Γιάννη Ρίτσου. Ο ίδιος ο Λεοντής έχει διηγηθεί ότι τα τραγούδια παίχτηκαν για πρώτη φορά σε μπουάτ της Πλάκας, τις μέρες της κατάληψης της Νομικής τον Φεβρουάριο του 1973, μπροστά σε φοιτητές που είχαν φάει δακρυγόνα. Δεν χειροκρότησε κανείς, θυμάται, αλλά τα παιδιά στέκονταν αγκαλιασμένα και έκλαιγαν.

Στις 16 Οκτωβρίου 1973, περίπου 200 φοιτητές παρακολούθησαν την πρόβα του συγκροτήματος του Γιάννη Μαρκόπουλου στη «Λήδρα». Μετά την πρόβα μίλησε η πρόεδρος της Φοιτητικής Ένωσης Κρητών, Ιωάννα Καρυστιάνη, και 60 άτομα έκαναν διαδήλωση. Δέκα μέρες αργότερα η αστυνομία αφαίρεσε την άδεια λειτουργίας της μπουάτ.

Οι περισσότερες μπουάτ έκλεισαν στις επόμενες δεκαετίες. Τα τραγούδια που γεννήθηκαν ή δοκιμάστηκαν εκεί έμειναν.

Πηγές: iefimerida.gr, «Νέο Κύμα: Το ρεύμα που γέμιζε τις μπουάτ στην Πλάκα του ‘60» · efsyn.gr, «Ο ρόλος των μπουάτ στον Αντιδικτατορικό Αγώνα»