2 Νοεμβρίου 1911: ο Ελύτης γεννιέται και η ποίησή του γίνεται τραγούδι

Σαν σήμερα, στις 2 Νοεμβρίου 1911, γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης ο Οδυσσέας Ελύτης. Εκατόν δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το έργο του εξακολουθεί να διαβάζεται, αλλά και να τραγουδιέται. Μια από τις πιο εντυπωσιακές διαδρομές της ποίησής του προς τη μουσική είναι το «Άξιον Εστί», η συνάντησή του με τον Μίκη Θεοδωράκη που άνοιξε τον ποιητικό λόγο σε ένα πολύ ευρύτερο ακροατήριο.

Από το Αιγαίο στον κόσμο της ποίησης

Ο Ελύτης γεννήθηκε ως Οδυσσέας Αλεπουδέλης. Η οικογένειά του είχε καταγωγή από τη Λέσβο και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1914. Η Κρήτη, τα νησιά, το φως και η θάλασσα έγιναν σταδιακά υλικό της ποιητικής του γλώσσας. Παράλληλα, η επαφή του με τα καλλιτεχνικά ρεύματα του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα τον υπερρεαλισμό, τον βοήθησε να διαμορφώσει μια γραφή αναγνωρίσιμη και προσωπική.

Το 1979 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η διεθνής αναγνώριση, ωστόσο, ήταν μόνο μία πλευρά της απήχησής του. Για πολλούς ανθρώπους, η πρώτη ουσιαστική συνάντηση με στίχους του δεν έγινε σε μια σελίδα βιβλίου, αλλά μέσα από ένα τραγούδι.

Το «Άξιον Εστί» γίνεται μουσική

Η ποιητική σύνθεση «Το Άξιον Εστί» κυκλοφόρησε το 1959. Ο Θεοδωράκης άρχισε να τη μελοποιεί το 1960, στο Παρίσι. Το αποτέλεσμα ήταν ένα λαϊκό ορατόριο που ένωσε τον αφηγητή, τον ψάλτη, τον λαϊκό τραγουδιστή, τη χορωδία και την ορχήστρα σε μια σύνθεση ασυνήθιστη για την εποχή.

Η πρώτη δημόσια παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1964, στο θέατρο Ρεξ-Κοτοπούλη. Στη σκηνή βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και ο Μάνος Κατράκης. Η συνύπαρξη λόγιας ποίησης και λαϊκής μουσικής έδειξε ότι ένα σύνθετο ποιητικό έργο μπορούσε να γίνει συλλογικό άκουσμα.

Η μουσική δεν αντικατέστησε το ποίημα. Του έδωσε έναν δεύτερο τρόπο να ταξιδεύει: μέσα από τη φωνή, την ερμηνεία και τη ζωντανή συναυλία. Γι’ αυτό το «Άξιον Εστί» παραμένει σημαντικό όχι μόνο για τη λογοτεχνία, αλλά και για την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού.

Μια ιστορία που ακούγεται ακόμη

Στο Αρχείο της ΕΡΤ υπάρχει αφιέρωμα με τη μαρτυρία του ίδιου του Ελύτη για τη συνεργασία με τον Θεοδωράκη. Το Σπίτι του Ελύτη στην Πλάκα διατηρεί επίσης ζωντανή την επαφή με το έργο του.

Διαβάστε ακόμη στο SVOICE: Οδυσσέας Ελύτης, ο ποιητής του Αιγαίου και του φωτός.