Συρτάκι: Η ιστορία του Χορού του Ζορμπά και οι μύθοι γύρω του

Ο Χορός του Ζορμπά: το συρτάκι που γεννήθηκε για μια ταινία

Είναι ο πιο γνωστός ελληνικός χορός στον κόσμο και χορεύεται σε ταβέρνες από την Αθήνα ως το Σίδνεϊ. Κι όμως το συρτάκι δεν είναι παραδοσιακός χορός: γεννήθηκε το 1964, για μια κινηματογραφική ταινία.

Μια ταινία, ένα βιβλίο, ένα θέμα

Ο «Αλέξης Ζορμπάς» («Zorba the Greek») σκηνοθετήθηκε από τον Μιχάλη Κακογιάννη, βασισμένος στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, που εκδόθηκε το 1946 ως «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». Πρωταγωνιστές ήταν ο Άντονι Κουίν, ο Άλαν Μπέιτς, η Ειρήνη Παπά και η Λίλα Κεντρόβα. Γυρίστηκε ασπρόμαυρη στην Κρήτη, στα Χανιά και στην παραλία του Σταυρού στον Ακρωτήρι, όπου και η σκηνή του χορού. Ήταν μικρού προϋπολογισμού, περίπου 783.000 δολάρια, αλλά απέφερε περίπου 23,5 εκατομμύρια παγκοσμίως και κέρδισε τρία Όσκαρ.

Τη μουσική έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο «Χορός του Ζορμπά» είναι ένα ορχηστρικό κομμάτι που ξεκινά αργά και επιταχύνεται σταδιακά. Το όνομα «συρτάκι» προέρχεται από τον «συρτό», τον χορό όπου οι χορευτές σέρνουν τα πόδια τους. Είναι μίξη του αργού και του γρήγορου χασάπικου, με τον ρυθμό να ανεβαίνει ώσπου λίγοι καταφέρνουν να τον ακολουθήσουν.

Ποιος τον έφτιαξε;

Η χορογραφία αποδίδεται στον Γιώργο Προβιά. Υπάρχει όμως και μια δημοφιλής ιστορία, την οποία αφηγούνται κάποιοι, ότι ο Κουίν είχε σπάσει κόκαλο στο πόδι στα γυρίσματα και αυτοσχεδίασε τον χορό, και όταν τον ρώτησαν τι χορεύει, απάντησε «συρτάκι». Οι πηγές δεν συμφωνούν, γι’ αυτό παραμένει μια ιστορία και όχι βεβαιωμένο γεγονός.

Ο πραγματικός Ζορμπάς

Ο Γιώργης Ζορμπάς υπήρξε πραγματικά. Γεννήθηκε το 1865, κατά τον Γιώργο Στασινάκη στο Καταφύγι Κοζάνης, και πέθανε το 1941. Έζησε 22 χρόνια στη Χαλκιδική, ως μεταλλωρύχος, και είχε δουλέψει με τον Καζαντζάκη σε λιγνιτωρυχείο στην Πραστοβά της Μάνης το 1916-1917. Δεν επισκέφθηκε ποτέ την Κρήτη και, φυσικά, δεν χόρεψε ποτέ συρτάκι, αφού ο χορός γεννήθηκε πάνω από 20 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Μύθος	Τι ξέρουμε
Το συρτάκι είναι παλιός παραδοσιακός χορός	Δημιουργήθηκε το 1964 για την ταινία
Ο Ζορμπάς ήταν Κρητικός	Γεννήθηκε στο Καταφύγι Κοζάνης και δεν πήγε ποτέ στην Κρήτη
Ο Ζορμπάς χόρευε συρτάκι	Πέθανε το 1941, ο χορός γεννήθηκε το 1964
Ο Κουίν είχε ελληνική καταγωγή	Ήταν από οικογένεια Μεξικανού και Ιρλανδού (Anthony Quinn)

Η ταινία προβλήθηκε στην Ελλάδα στις 14 Δεκεμβρίου 1964 και η μουσική κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1965. Έκτοτε το συρτάκι έγινε σύμβολο της Ελλάδας στη συνείδηση των ξένων, ακόμη κι αν γεννήθηκε σε ένα γύρισμα.