Χατζιδάκις 1949: η διάλεξη που έβαλε το ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης

Το ρεμπέτικο στα τέλη της δεκαετίας του ’40 ήταν για πολλούς ένα τραγούδι του περιθωρίου. Ένας νεαρός συνθέτης, ο Μάνος Χατζιδάκις, αποφάσισε να μιλήσει γι’ αυτό δημόσια, σε χώρο που φιλοξενούσε το πιο σοβαρό θέατρο της εποχής.

Η βραδιά της 31ης Ιανουαρίου

Η διάλεξη έγινε στις 31 Ιανουαρίου 1949 στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, μέσα στον Εμφύλιο. Ο Χατζιδάκις μίλησε για την ιδεολογία και την αισθητική αυτών των «περιφρονημένων» τραγουδιών και τα παρουσίασε ως «μια τέχνη γνησίως και μοναδικά ελληνική». Στο τέλος κάλεσε στη σκηνή τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη νεαρή Σωτηρία Μπέλλου, που τραγούδησαν επιλεγμένα ρεμπέτικα μπροστά σε ένα κοινό που δεν περίμενε να τα ακούσει εκεί.

Στο κείμενό του ο Χατζιδάκις σημείωνε ότι το ρεμπέτικο είχε ήδη επιβάλει τη δύναμή του, αλλά γύρω του είχε δημιουργηθεί και μια επιπόλαιη μόδα. Έβλεπε στο είδος τον ίδιο τριπλό συνδυασμό λόγου, μουσικής και κίνησης που υπήρχε στην αρχαία τραγωδία και υποστήριζε ότι έχει ποιότητα που αξίζει να ληφθεί σοβαρά.

Γιατί ασχολήθηκε

Σε συνέντευξή του λίγες μέρες πριν πεθάνει, το 1994, ο Χατζιδάκις εξήγησε πώς άρχισε να ενδιαφέρεται. Στην Κατοχή ένας φίλος του, ο Έκτωρ, του μιλούσε συνεχώς για την αξία του ρεμπέτικου, ώσπου μια μέρα δεν εμφανίστηκε στο ραντεβού τους: τον είχαν συλλάβει, τον βασάνισαν στο Χαϊδάρι και τον σκότωσαν. Αυτό τον συγκλόνισε και, όπως είπε, ήθελε από τότε να ανιχνεύσει το ρεμπέτικο.

Οι αντιδράσεις

«Η διάλεξη, σύμφωνα με το Alfavita, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων στη συντηρητική ελληνική αστική κοινωνία». Ακολούθησε το ενδιαφέρον των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων για το είδος, και μαζί του μια αλλαγή στον χαρακτήρα του. Το 1964 ο Κώστας Ταχτσής έγραψε ότι είχε γίνει μια «ληστεία» του δικαιώματος του λαού να κλαίει, εννοώντας ότι το ρεμπέτικο είχε χάσει κάτι από τον θρηνητικό του χαρακτήρα.

Η διάλεξη θεωρείται ως η απαρχή της «απενοχοποίησης» του ρεμπέτικου. Εβδομήντα χρόνια αργότερα, το 2019, το Θέατρο Τέχνης τη γιόρτασε με εκδήλωση στο ίδιο Υπόγειο.

Πηγές:

• Νέος Κόσμος, συνέντευξη με θέμα τη διάλεξη του Χατζιδάκι
• Νέος Κόσμος, «Η διάλεξη για το ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης: 70 χρόνια μετά»
• Alfavita, «Σαν σήμερα “έφυγε” ο Μάνος Χατζιδάκις»
• Μ. Σειραγάκης, «Ο θρήνος στο ρεμπέτικο ως κομμάτι της νεοελληνικής ταυτότητας»