Αθήνα 1841–1941: ένας αιώνας μεταμόρφωσης μέσα από αρχεία, εικόνες και μνήμες

Μια Αθήνα πολύ διαφορετική από τη σημερινή και ταυτόχρονα αναγνωρίσιμη στις διαδρομές, στις γειτονιές και στις αντιθέσεις της επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από την περιοδική έκθεση «Όψεις της πόλης της Αθήνας, 1841-1941». Τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιούνται την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2026, στις 18:00, στο Μέγαρο Εϋνάρδου, Αγίου Κωνσταντίνου 20, στο κέντρο της Αθήνας, με ελεύθερη είσοδο.

Η έκθεση δεν επιχειρεί απλώς να παρατάξει παλιές φωτογραφίες και αρχειακά τεκμήρια. Ακολουθεί έναν ολόκληρο αιώνα αστικής μεταμόρφωσης: από το 1841, χρονιά ίδρυσης της Εθνικής Τράπεζας, έως το 1941, όταν η πρωτεύουσα είχε ήδη αλλάξει ριζικά σε μέγεθος, πληθυσμό, υποδομές και κοινωνική σύνθεση.

Η πόλη μέσα από τους ανθρώπους της

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι λειτουργίες που διαμόρφωσαν τη νεότερη Αθήνα: η κατοικία, η βιομηχανία, το εμπόριο, η εκπαίδευση, οι μετακινήσεις, τα δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, αλλά και η εγκατάσταση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η ιστορία της πόλης παρουσιάζεται έτσι όχι σαν ένα στατικό αρχιτεκτονικό τοπίο, αλλά ως αποτέλεσμα των ανθρώπων, των θεσμών και των κοινωνικών αναγκών που άφησαν το αποτύπωμά τους στον χώρο.

Το υλικό προέρχεται από το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης και αρχεία άλλων φορέων, ανάμεσά τους ο Δήμος Αθηναίων, η ΕΡΤ, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και η Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, έγγραφα, αρχιτεκτονικά σχέδια και κινηματογραφικά αρχεία συνδέονται με διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί όχι μόνο να διαβάσει αλλά και να «δει» την αλλαγή της πόλης μέσα στον χρόνο.

Μια έκθεση που γεννήθηκε μέσα από την έρευνα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο δημιουργήθηκε η έκθεση. Πρόκειται για έργο μεταπτυχιακών φοιτητών και φοιτητριών διαφορετικών ειδικοτήτων, στο πλαίσιο του Διιδρυματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διαχείριση Μνημείων: Αρχαιολογία, Πόλη και Αρχιτεκτονική» του ΕΚΠΑ, σε σύμπραξη με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών και το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Οι συμμετέχοντες εργάστηκαν πάνω στην πρωτογενή αρχειακή έρευνα, στην επιλογή των εκθεμάτων, στον μουσειολογικό και μουσειογραφικό σχεδιασμό και στη δημιουργία της τελικής αφήγησης. Το αποτέλεσμα μετατρέπει ένα εκπαιδευτικό εργαστήριο σε δημόσια πολιτιστική εμπειρία και δείχνει πώς ένα αρχείο μπορεί να αποκτήσει ξανά φωνή όταν συνδεθεί με τη σύγχρονη πόλη.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται ακόμη αρχιτεκτονικές διαδρομές στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου και στην πλατεία Ομονοίας, ομιλίες, εκπαιδευτικά προγράμματα και ημερίδα με βίντεο υπό τον γενικό τίτλο «Όψεις της πόλης σήμερα». Έτσι, η Αθήνα του 19ου και του πρώτου μισού του 20ού αιώνα συναντά τη ματιά των σημερινών δημιουργών και ερευνητών.

Πότε και πού

Τα εγκαίνια γίνονται την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου στις 18:00 στο Μέγαρο Εϋνάρδου. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 23 Οκτωβρίου 2026 και θα λειτουργεί Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή, από 09:30 έως 15:30, με ελεύθερη είσοδο. Τα στοιχεία επιβεβαιώνονται από την επίσημη ανακοίνωση του ΕΚΠΑ.

Για όσους αγαπούν τις εκθέσεις που ξαναφέρνουν στο φως ιστορίες και πρόσωπα, αξίζει επίσης η πρόσφατη παρουσίαση του Svoice για το «Artist Unknown – Η Ήβη ήταν εδώ».

Η έκθεση υλοποιείται σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας και το ΜΙΕΤ, με τη στήριξη της Βουλής των Ελλήνων.