Η Columbia στον Περισσό: το εργοστάσιο που τύπωσε τον ήχο της Ελλάδας

Ο Τσιτσάνης, ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις, ο Μητσιάς: οι δίσκοι τους γεννήθηκαν σε ένα συγκρότημα στον Περισσό, στα όρια Νέας Ιωνίας και Ριζούπολης. Για περισσότερα από 40 χρόνια, το εργοστάσιο της Columbia ήταν το μοναδικό καλά οργανωμένο εργοστάσιο δίσκων στη χώρα.

Πριν από την Columbia

Οι πρώτες ηχογραφήσεις ελληνικού ρεπερτορίου έγιναν εκτός Ελλάδας: στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη (1900-1922) και στις ΗΠΑ από Έλληνες μετανάστες μουσικούς (περίπου 1917-1930). Στην Ελλάδα, μαζικές ηχογραφήσεις έγιναν το 1924 από ευρωπαϊκές εταιρείες. Η σταθερή παραγωγή ξεκίνησε μόνο με την ίδρυση του εργοστασίου.

Το εργοστάσιο

Η ίδρυσή του ξεκίνησε το 1928 και ολοκληρώθηκε το 1930, με τη συμμετοχή της οικογένειας Λαμπρόπουλου, που προερχόταν από την ένδυση. Ο Θεμιστοκλής Λαμπρόπουλος έγινε πρόεδρος της εταιρείας και παρέμεινε ως το 1977. Το συγκρότημα, περίπου 14 στρεμμάτων στη λεωφόρο Ηρακλείου, τύπωσε τον πρώτο του δίσκο στις 20 Δεκεμβρίου 1930. Απασχολούσε αρχικά περίπου 40 εργαζόμενους και εξυπηρετούσε και ανταγωνιστικές ετικέτες, όπως την Odeon και την Parlophone.

Το 1935 δημιουργήθηκε η πρώτη αίθουσα φωνοληψίας στην Ελλάδα, το Studio III, από τον τεχνικό διευθυντή Ευάγγελο Αρεταίο. Κατά την παράδοση, το πρώτο τραγούδι που ηχογραφήθηκε εκεί ήταν «Το Κοκοράκι» με τον Νίκο Γούναρη, κάτι που όμως δεν επιβεβαιώνεται από τα αρχεία.

Κατοχή, ακμή, παρακμή

Στην Κατοχή το εργοστάσιο επιτάχθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως συνεργείο επισκευής αρμάτων. Ο Αρεταίος φυλακίστηκε για την παραγωγή δίσκων της Σοφίας Βέμπο. Η μεγαλύτερη ακμή ήρθε μεταπολεμικά, από τη δεκαετία του 1950 ως τη δεκαετία του 1970, με εξαγωγές προς τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τα Βαλκάνια. Το 1960 κυκλοφόρησε το πρώτο ελληνικό LP, έργο του Βασίλη Τσιτσάνη, και το 1970 ξεκίνησε η παραγωγή κασετών. Μετά το 1974, σύμφωνα με τον Φεργάδη, οι πρέσες δούλευαν σε τρεις βάρδιες και δεν προλάβαιναν να καλύψουν ούτε τις παραγγελίες για τους δίσκους του Θεοδωράκη.

Η είσοδος του CD στις αρχές του 1991 οδήγησε στην οριστική παύση. Λίγο πριν κλείσει, τυπώθηκε ένας τελευταίος δίσκος, το «Πάμε Βόρεια» του Νίκου Νομικού, σε 117 αντίτυπα, που δόθηκαν στους 117 τελευταίους εργαζόμενους μαζί με την αποζημίωσή τους. Σήμερα σώζονται κυρίως η πύλη και ορισμένα κτίρια, ενώ η ιδέα για μουσείο δισκογραφίας παραμένει ακόμη στα λόγια.

Πηγές:

• Athens Voice, «Columbia – Die Ruinen von Athen: Από τα ερείπια στην κληρονομιά της ελληνικής δισκογραφίας»
• Τα Νέα, «Η βιομηχανία των μουσικών ονείρων» (για το βιβλίο του Δ. Φεργάδη)