30 Σεπτεμβρίου 1791: Η πρεμιέρα του «Μαγικού Αυλού»

30 Σεπτεμβρίου 1791: Ο «Μαγικός Αυλός» κάνει πρεμιέρα και ο Μότσαρτ έχει εννιά εβδομάδες ζωής

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1791, σε ένα θέατρο έξω από τα τείχη της Βιέννης, ανέβηκε για πρώτη φορά ο «Μαγικός Αυλός». Ο χώρος λεγόταν Freihaus-Theater auf der Wieden και δεν είχε καμία σχέση με τις αίθουσες της αυτοκρατορικής αυλής. Ένας μεταγενέστερος σχολιαστής τον περιέγραψε ως «κάτι λίγο καλύτερο από ξύλινη παράγκα». Εκεί συνέβη το γεγονός.

Ο διευθυντής του θεάτρου ήταν ο Εμανουέλ Σικανέντερ  ηθοποιός, τραγουδιστής, θεατρώνης και συγγραφέας. Είχε αναλάβει τον θίασο το 1789 και είχε ανεβάσει εκεί πάνω από τριακόσια πενήντα έργα. Έγραψε ο ίδιος το γερμανικό λιμπρέτο και, την πρεμιέρα, ανέβηκε στη σκηνή στον ρόλο του Παπαγκένο, του πουλοπιάστη, με το κλουβί στην πλάτη. Την ορχήστρα διηύθυνε ο ίδιος ο Μότσαρτ· τη Βασίλισσα της Νύχτας τραγούδησε η κουνιάδα του, η Γιόζεφα Χόφερ.

Το έργο δεν είναι όπερα με την ιταλική έννοια αλλά ζίνγκσπιλ: δύο πράξεις με τραγούδι και ομιλούμενους διαλόγους, στα γερμανικά  δηλαδή στη γλώσσα του κοινού, όχι των αυλικών. Παραμύθι στην επιφάνεια, αλληγορία για την αναζήτηση της σοφίας και του φωτός από κάτω, με εμφανή τεκτονικά στοιχεία που και οι δύο δημιουργοί γνώριζαν από πρώτο χέρι.

Η προετοιμασία ήταν οριακή. Την εισαγωγή και την «Πορεία των Ιερέων» ο Μότσαρτ τις συνέθεσε στις 28 Σεπτεμβρίου, δύο μόλις μέρες πριν την πρεμιέρα. Ο θρύλος -γιατί περί θρύλου πρόκειται- λέει ότι ο Σικανέντερ, βλέποντας ότι ο συνθέτης δεν προλάβαινε, τον κλείδωσε σε ένα καλοκαιρινό σπιτάκι πίσω από το θέατρο για να τελειώσει.

Από την πρώτη βραδιά δεν σώζεται καμία κριτική. Σώζονται όμως τρία γράμματα του Μότσαρτ προς την Κονστάντσε, που έλειπε στην αδελφή της: από αυτά φαίνεται καθαρά η χαρά του. Η επιτυχία ήταν αμέσως τεράστια. Διηύθυνε ο ίδιος τις δύο πρώτες παραστάσεις και μετά παρέδωσε τη μπαγκέτα στον Γιόχαν Μπαπτίστ Χένεμπεργκ.

Δεν πρόλαβε να δει πού θα έφτανε το έργο του. Πέθανε στις 5 Δεκεμβρίου 1791, εννιά εβδομάδες μετά την πρεμιέρα, σε ηλικία τριάντα πέντε ετών. Στις 28 Δεκεμβρίου, τρεισήμισι εβδομάδες μετά τον θάνατό του, η Κονστάντσε πρόσφερε χειρόγραφη παρτιτούρα του «Μαγικού Αυλού» στην εκλεκτορική αυλή της Βόννης στην πόλη όπου ένας εικοσάχρονος ονόματι Μπετόβεν ετοιμαζόταν να φύγει για τη Βιέννη.

Το θέατρο της πρεμιέρας κατεδαφίστηκε το 1801, όταν ο Σικανέντερ μετακόμισε τον θίασό του στο ολοκαίνουργιο Theater an der Wien. Στη θέση του χτίστηκε πολυκατοικία.

Διακόσια τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, ο «Μαγικός Αυλός» είναι η τρίτη πιο πολυπαιγμένη όπερα στον κόσμο. Το τραγούδι του πουλοπιάστη με τα καμπανάκια εξακολουθεί να το σιγοτραγουδούν άνθρωποι που δεν πάτησαν ποτέ σε λυρική σκηνή.

Τι άλλο έγινε στις 30 Σεπτεμβρίου