Μουσείο Μπενάκη: μια νέα ματιά στις ελληνικές φορεσιές μέσα από πορτρέτα, τέχνη και ιστορία

Οι ελληνικές παραδοσιακές φορεσιές δεν είναι απλώς “ενδυμασίες” — είναι ταυτότητα, τόπος, κοινωνική τάξη, εποχή.

Και αυτό ακριβώς φωτίζει μια νέα πολιτιστική αφήγηση που φέρνει στο προσκήνιο το Μουσείο Μπενάκη: το παρασκήνιο και τη διαδρομή μιας από τις πιο εμβληματικές εκδόσεις του, της «Ελληνικαί εθνικαί ενδυμασίαι», ενός έργου-σταθμού για τη μελέτη της ελληνικής ενδυμασίας.

Ένα έργο-σταθμός με υπογραφή Αντώνη Μπενάκη

Η έκδοση ήταν προσωπικό εγχείρημα του Αντώνη Μπενάκη, που είχε και την επιμέλεια των δύο τόμων (1948–1954). Για να στηθεί το project, επέλεξε βασικούς συντελεστές που “έδεσαν” τέχνη και τεκμηρίωση:

• τον ζωγράφο Nicolas Sperling (που αποτύπωσε φορεσιές σε υδατογραφίες/σχέδια),
• τη λαογράφο Αγγελική Χατζημιχάλη (κείμενα/έρευνα),
• και την Ασπιώτη–ΕΛΚΑ για την παραγωγή μιας απαιτητικής έκδοσης για τα δεδομένα της εποχής.

Πορτρέτα με φορεσιές: όταν η τεκμηρίωση γίνεται εικόνα

Το ενδιαφέρον εδώ είναι η “γέφυρα” ανάμεσα σε πραγματικά πρόσωπα και εικαστική απόδοση: σε αρκετές περιπτώσεις, οι απεικονίσεις του Sperling βασίστηκαν σε φωτογραφίες ανθρώπων με φορεσιές, μετατρέποντας το ντοκουμέντο σε εικαστικό πορτρέτο και, τελικά, σε ιστορική μνήμη.

Η σύγχρονη ανάγνωση: από το αρχείο στο σήμερα

Μέσα από τη συνεργασία του Μουσείου Μπενάκη με το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, παρουσιάζεται υλικό που αναδεικνύει τη μακρόχρονη προετοιμασία της έκδοσης και τα στοιχεία που καθόρισαν την υλοποίησή της—ένα “making of” της ελληνικής πολιτιστικής τεκμηρίωσης, πριν η τεκμηρίωση γίνει μόδα.

Και μια πιο “σύγχρονη” πινελιά: επανεκδόσεις/ανατυπώσεις

Παράλληλα, υπάρχουν και νεότερες εκδοτικές κινήσεις που επαναφέρουν μέρος αυτού του υλικού (όπως ανατυπώσεις υδατογραφιών ελληνικών φορεσιών του Sperling), δίνοντας μια πιο προσιτή είσοδο σε ένα έργο που αρχικά ήταν συλλεκτικό και ιστορικά βαρύ.