«clinamen»: η εγκατάσταση που μετατρέπει το νερό και την πορσελάνη σε μουσική στην Αθήνα

Μια από τις πιο ιδιαίτερες εικαστικές και ηχητικές εμπειρίες της φετινής πολιτιστικής σεζόν ανοίγει σήμερα, Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου, στην Αθήνα. Το «clinamen» του Céleste Boursier-Mougenot εγκαθίσταται στην ανακαινισμένη Onassis Mandra, στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2 στην Πλάκα, και μετατρέπει έναν ιστορικό υπαίθριο χώρο σε ένα τοπίο νερού, κίνησης και απρόβλεπτης μουσικής.

Η ιδέα μοιάζει απλή, αλλά το αποτέλεσμα κάθε άλλο παρά συνηθισμένο είναι: τρεις κυκλικές πισίνες, νερό σε συνεχή κίνηση και εκατοντάδες λευκά πορσελάνινα μπολ που επιπλέουν ελεύθερα. Καθώς το ρεύμα τα φέρνει κοντά, τα μπολ αγγίζονται και συγκρούονται απαλά, δημιουργώντας λεπτούς, κρυστάλλινους ήχους. Δεν υπάρχει μουσικός που εκτελεί μια γραμμένη παρτιτούρα. Η ίδια η κίνηση του νερού, η τύχη και ο χώρος συνθέτουν κάθε στιγμή από την αρχή.

Μια παρτιτούρα που δεν επαναλαμβάνεται

Ο Γάλλος εικαστικός, συνθέτης και μουσικός Céleste Boursier-Mougenot εξερευνά εδώ και δεκαετίες τα όρια ανάμεσα στη μουσική, την εικαστική τέχνη και την καθημερινότητα. Το «clinamen» δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 1997 και έκτοτε έχει παρουσιαστεί σε διαφορετικές εκδοχές σε σημαντικούς χώρους τέχνης σε όλο τον κόσμο.

Στην αθηναϊκή εκδοχή του έργου, ο επισκέπτης δεν παρακολουθεί απλώς ένα αντικείμενο τέχνης. Μπαίνει σε ένα περιβάλλον όπου ο ήχος γεννιέται μπροστά στα μάτια του. Κάθε συνάντηση δύο μπολ αλλάζει τη «σύνθεση», κάθε μικρή μετατόπιση του νερού δημιουργεί μια διαφορετική ακολουθία. Αυτό σημαίνει ότι καμία επίσκεψη και ουσιαστικά καμία στιγμή δεν είναι ακριβώς ίδια με την προηγούμενη.

Ο τίτλος «clinamen» παραπέμπει στην επικούρεια ιδέα της απρόβλεπτης παρέκκλισης στην κίνηση των ατόμων: εκείνη τη μικρή απόκλιση που αφήνει χώρο στο τυχαίο και στο απροσδόκητο. Είναι μια έννοια που ταιριάζει σχεδόν απόλυτα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η εγκατάσταση.

Η Onassis Mandra ξανασυστήνεται στην πόλη

Η επιλογή του χώρου έχει τη δική της σημασία. Με το «clinamen», η ανακαινισμένη Onassis Mandra ανοίγει ξανά στο κοινό, φέρνοντας στο προσκήνιο το μοναδικό σωζόμενο αθηναϊκό υπαίθριο θέατρο της Belle Époque. Το έργο παρουσιάζεται εδώ για πρώτη φορά σε υπαίθριο χώρο και καλείται να συνομιλήσει όχι μόνο με την αρχιτεκτονική αλλά και με το φως, τον αέρα και ακόμη και τη βροχή.

Η εγκατάσταση έχει ήδη παρουσιαστεί σε διεθνείς προορισμούς, μεταξύ άλλων στο Bourse de Commerce – Pinault Collection στο Παρίσι και στο Park Avenue Armory στη Νέα Υόρκη. Στην Αθήνα, όμως, αποκτά έναν διαφορετικό χαρακτήρα: βρίσκεται λίγα βήματα από την Ακρόπολη, μέσα σε έναν χώρο φορτισμένο με τη μνήμη της παλιάς πόλης.

Στο Ίδρυμα Ωνάση το «clinamen» παρουσιάζεται από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Δεκεμβρίου 2026. Η λειτουργία είναι Τετάρτη έως Κυριακή, 11:00–14:30 και 17:30–21:30. Το ημερήσιο εισιτήριο κοστίζει 5 ευρώ και επιτρέπει περισσότερες από μία επισκέψεις την ίδια ημέρα, ενώ για παιδιά έως 15 ετών η είσοδος είναι δωρεάν.

Σε περίπτωση ελαφριάς βροχής η εγκατάσταση λειτουργεί κανονικά και ο ήχος της βροχής γίνεται μέρος της εμπειρίας. Σε έντονα καιρικά φαινόμενα μπορεί να υπάρξει προσωρινή διακοπή, γι’ αυτό η διοργάνωση συστήνει έλεγχο της επίσημης ενημέρωσης πριν από την επίσκεψη.

Για όσους αγαπούν τις πολιτιστικές διαδρομές της Αθήνας, αξίζει επίσης το πρόσφατο αφιέρωμα του Svoice, «Αθήνα 1841–1941: ένας αιώνας μεταμόρφωσης μέσα από αρχεία, εικόνες και μνήμες».

Το «clinamen» δεν ζητά από τον επισκέπτη να αποκωδικοποιήσει κάποιο δύσκολο μήνυμα. Του ζητά κάτι πολύ πιο σπάνιο στη σημερινή πόλη: να σταθεί, να ακούσει και να αφήσει για λίγο τον χρόνο να κινηθεί με τον δικό του ρυθμό.