11 Οκτωβρίου 1896: Ο θάνατος του Άντον Μπρούκνερ

11 Οκτωβρίου 1896: Ο Μπρούκνερ πεθαίνει δουλεύοντας την Ενάτη του και θάβεται κάτω από το εκκλησιαστικό του όργανο

Στις 11 Οκτωβρίου 1896 πέθανε στη Βιέννη, σε ηλικία 72 ετών, ο Άντον Μπρούκνερ. Είχε περάσει το πρωί στο πιάνο δουλεύοντας το φινάλε της Ενάτης Συμφωνίας του. Μετά ήπιε το τσάι του και ξάπλωσε, παραπονούμενος για ένα κρυολόγημα. Η Ενάτη έμεινε ημιτελής.

Είχε γεννηθεί στις 4 Σεπτεμβρίου 1824 στο Άνσφελντεν της Άνω Αυστρίας, σε οικογένεια δασκάλων. Όταν πέθανε ο πατέρας του, το 1837, ο δεκατριάχρονος Άντον στάλθηκε ως παιδί της χορωδίας στο αυγουστινιανό μοναστήρι του Αγίου Φλωριανού, κοντά στο Λιντς. Εκεί έμαθε εκκλησιαστικό όργανο και εκεί γύρισε το 1845 ως δάσκαλος και, από το 1848, ως οργανίστας της μονής.

Η διαδρομή του είναι από τις πιο αργές στην ιστορία της μουσικής. Σπούδασε αντίστιξη με τον Σίμον Ζέχτερ επί έξι χρόνια, εν μέρει δι’ αλληλογραφίας, όταν ήδη πλησίαζε τα σαράντα. Την Πρώτη του Συμφωνία την ολοκλήρωσε στα σαράντα δύο του. Ως τότε έγραφε κυρίως εκκλησιαστική μουσική και έργα για όργανο.

Το 1868 ανέλαβε τη θέση του δασκάλου του στο Ωδείο της Βιέννης. Ως αυτοσχεδιαστής στο εκκλησιαστικό όργανο ήταν φαινόμενο: έδωσε ρεσιτάλ στην Παναγία των Παρισίων, στο Royal Albert Hall και στο Crystal Palace του Λονδίνου, και πολλές από τις ιδέες που γεννιούνταν σε αυτούς τους αυτοσχεδιασμούς κατέληγαν στις συμφωνίες του.

Η Βιέννη όμως δεν τον καλοδέχτηκε. Η πόλη ήταν χωρισμένη σε βαγκνερικούς και μπραμσικούς, και ο Μπρούκνερ βαθιά καθολικός, επαρχιώτης στους τρόπους, θαυμαστής του Βάγκνερ βρέθηκε στο στόχαστρο του ισχυρότερου κριτικού της εποχής, του Εντουάρντ Χάνσλικ. Ο Χάνσλικ τον χλεύαζε δημόσια και προσπάθησε να μπλοκάρει ακόμη και τον διορισμό του στο πανεπιστήμιο.

Η εκδίκηση ήρθε το 1892, στην πρεμιέρα της Όγδοης Συμφωνίας υπό τον Χανς Ρίχτερ. Το κοινό ξέσπασε σε όρθια αποθέωση – χειροκροτούσε μαζί τους και ο ίδιος ο Μπραμς – και στη συνέχεια γιουχάισε τον Χάνσλικ μέχρι που εκείνος εγκατέλειψε την αίθουσα. Η αναγνώριση είχε ήδη αρχίσει οκτώ χρόνια νωρίτερα, με την επιτυχία της Έβδομης.

Υπάρχει και η άλλη του εμμονή, που ταλαιπωρεί τους μελετητές μέχρι σήμερα: αναθεωρούσε ξανά και ξανά τις συμφωνίες του, συχνά κόβοντας για να πειστούν οι ορχήστρες να τις παίξουν. Γι’ αυτό πολλά έργα του υπάρχουν σε περισσότερες από μία εκδοχές.

Την Ενάτη την αφιέρωσε «στον αγαπημένο Θεό» και της έδωσε την ίδια τονικότητα με την Ενάτη του Μπετόβεν. Είχε πει σε επισκέπτη του ότι αυτό θα ήταν το αριστούργημά του και ότι ζητούσε από τον Θεό μόνο να προλάβει να το τελειώσει. Δεν πρόλαβε.

Η κηδεία του στη Βιέννη πλησίασε σε μεγαλοπρέπεια την κρατική. Τάφηκε όμως εκεί που είχε ζητήσει: στην κρύπτη της μονής του Αγίου Φλωριανού, ακριβώς κάτω από το εκκλησιαστικό όργανο που έπαιζε μια ζωή και που σήμερα φέρει το όνομά του.

Τι άλλο έγινε στις 11 Οκτωβρίου