«ORIGINS»: η αρχαία ελληνική μουσική συναντά τα visuals σε μια διαφορετική εμπειρία

Η ORIGINS αρχαία ελληνική μουσική επιστρέφει, στο Θέατρο ΕΛΕΡ, Φρυνίχου 10 στην Πλάκα με μια παράσταση που επιχειρεί κάτι πιο φιλόδοξο από μια ιστορική αναπαράσταση. Αρχαία όργανα, σωζόμενα μουσικά θραύσματα, σύγχρονη σύνθεση και ψηφιακές προβολές συνδέονται σε ένα οπτικοακουστικό περιβάλλον που θέλει να φέρει έναν μακρινό ήχο στο παρόν χωρίς να τον μετατρέψει σε μουσειακό έκθεμα.

Η ιδέα βασίζεται στην έρευνα γύρω από την αρχαία ελληνική μουσική και τα ανακατασκευασμένα όργανά της, αλλά η σκηνική γλώσσα είναι απολύτως σύγχρονη.

ORIGINS αρχαία ελληνική μουσική: πώς ακούγεται κάτι που χάθηκε πριν από αιώνες;

Η μεγαλύτερη δυσκολία όταν μιλάμε για τη μουσική της αρχαιότητας είναι προφανής: δεν έχουμε ηχογραφήσεις. Αυτό που διαθέτουμε είναι αρχαιολογικά ευρήματα, εικαστικές παραστάσεις οργάνων, γραπτές μαρτυρίες, θεωρητικά κείμενα και ένας περιορισμένος αριθμός σωζόμενων μουσικών σημειώσεων. Από αυτά τα κομμάτια οι ερευνητές επιχειρούν να ανασυνθέσουν όχι μόνο τα όργανα αλλά και έναν πιθανό τρόπο εκτέλεσης.

Εδώ βρίσκεται και η γοητεία της ORIGINS. Δεν υπόσχεται μια μαγική μηχανή χρόνου που θα μας πει με απόλυτη βεβαιότητα τι άκουγε ένας Αθηναίος πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αντίθετα, αντιμετωπίζει την ιστορική γνώση ως αφετηρία για μια νέα καλλιτεχνική εμπειρία.

Από τη λύρα και τον αυλό στο ψηφιακό τοπίο

Η χρήση ανακατασκευασμένων αρχαίων οργάνων δίνει στην παράσταση το βασικό της ηχητικό λεξιλόγιο. Λύρες, αυλοί και κρουστά αποκτούν φυσική παρουσία στη σκηνή, ενώ τα visuals δημιουργούν έναν δεύτερο άξονα αφήγησης. Η τεχνολογία δεν χρησιμοποιείται για να «εκσυγχρονίσει» με το ζόρι το αρχαίο υλικό, αλλά για να δημιουργήσει τον χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να ακουστεί από ένα σημερινό κοινό.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η αρχαία ελληνική μουσική συχνά παραμένει στη σκιά της αρχαίας ποίησης και του θεάτρου. Κι όμως, για τους αρχαίους Έλληνες τα τρία αυτά στοιχεία δεν ήταν τόσο απομονωμένα όσο τα αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Ποίηση, ρυθμός, φωνή και όργανα αποτελούσαν συχνά μέρη της ίδιας εμπειρίας.

Η παράδοση δεν είναι ακίνητη

Η ORIGINS ανοίγει και μια ευρύτερη συζήτηση για το τι εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη «παράδοση». Αν την αντιμετωπίσουμε σαν κάτι που πρέπει να παραμένει απολύτως ακίνητο, καταλήγουμε εύκολα σε αναπαραστάσεις χωρίς ζωντανή σχέση με το παρόν. Αν, αντίθετα, τη δούμε σαν υλικό που μπορεί να μελετηθεί, να ερμηνευτεί και να συνομιλήσει με νέα μέσα, τότε αποκτά διαφορετική δυναμική.

Αυτή η ιδέα εμφανίζεται με διαφορετικούς τρόπους σε ολόκληρη τη σημερινή ελληνική μουσική σκηνή. Από σύγχρονες αναγνώσεις παραδοσιακών τραγουδιών μέχρι μεγάλες συναυλιακές παραγωγές, το παλιό υλικό επιστρέφει συχνά όχι ως αντίγραφο αλλά ως αφετηρία. Στο Svoice παρακολουθούμε αυτή τη σχέση παλιού και νέου και μέσα από αφιερώματα στον Σεπτέμβρη και τη μουσική μνήμη.

Στην ORIGINS το χρονικό τόξο είναι βέβαια πολύ μεγαλύτερο. Δεν μιλάμε για τραγούδια μερικών δεκαετιών, αλλά για έναν μουσικό κόσμο που απέχει χιλιετίες. Κι όμως, η βασική ερώτηση παραμένει η ίδια: τι συμβαίνει όταν ένας παλιός ήχος περνά μέσα από τα αυτιά του σήμερα;

Η αποψινή παράσταση στο Θέατρο ΕΛΕΡ δεν μπορεί –και δεν χρειάζεται– να δώσει μία οριστική απάντηση. Μπορεί όμως να κάνει κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον: να μας θυμίσει ότι ακόμη και η πιο μακρινή μουσική ιστορία δεν είναι σιωπηλή, αρκεί να βρούμε έναν πειστικό τρόπο να την ακούσουμε.